Het chipknip-conflict

DE ELEKTRONISCHE PORTEMONNEE is in aantocht en nu al is de slag om de gunst van de consumenten uitgebroken. Binnenkort verschijnen er twee elektronische betaalkaarten waarmee (kleine) bedragen kunnen worden betaald. De banken komen met de chipknip, terwijl de Postbank samen met PTT Telecom de chipper in omloop brengt.

Chipper of chipknip - maakt het wat uit? In beide gevallen gaat het om een kaartje dat elektronisch kan worden opgeladen met een saldo waarmee vervolgens betaald kan worden totdat het chip-geld op is. In plaats van guldens of tientjes uit de protemonnee te halen bij de kassa, gaat er een chipkaart in een apparaatje om te betalen.

Het is een interessante nieuwe technologie, die ongekende mogelijkheden biedt: het elektronische kaartje hoeft niet alleen geld te bevatten, maar kan ook voor andere toepassingen geschikt worden gemaakt. De kaarten kunnen alle mogelijke diensten aanbieden. Voor de banken bieden chipkaarten bovendien een financieel voordeel: de klanten betalen eerst (ze kopen het saldo op hun chipkaart) en geven het geld pas later uit. In de tussenliggende tijd beschikken de banken over het saldo.

De uitgifte van ouderwets geld is het monopolie van De Nederlandsche Bank; de uitgifte van elektronische betaalkaarten is niet aan een dergelijk alleenrecht verbonden. Hier bestaat dus de mogelijkheid van concurrentie en het doet merkwaardig aan dat de banken enerzijds en de Postbank/PTT Telecom anderzijds schrikken van het vooruitzicht dat er verschillende kaartjes in omloop komen. Zolang de gebruikers met hun chipkaarten overal terecht kunnen, net als met contant geld, kan dingen om de gunsten van de consumenten geen kwaad.

DE GEVAREN van chipper en chipknip liggen op het terrein van de privacybescherming. Alle gegevens over het opladen van de kaarten en het gedrag van de gebruikers liggen elektronisch vast en kunnen op enigerlei manier worden gebruikt. Het akkoord dat de banken vorige week na kritiek van de Registratiekamer hebben gesloten over de privacyregels voor de chipknip, regelt alleen maar dat het gebruik van de persoonsgegevens bekend moet zijn aan de consument. Maar de anonimiteit die bij contante betalingen met geld is gewaarborgd is bij elektronisch betalen verleden tijd. Gebruikers van chipkaarten zijn traceerbaar en dit is nog slechts het begin van het elektronische betaaltijdperk.

De Nederlandse banken en de Postbank hebben bij de keuze voor de chipknip/chipper niet gekozen voor een technologie die wel volledige anonimiteit garandeert. Nota bene een in Amsterdam gevestigd bedrijfje, DigiCash, heeft eerder dit jaar met de grootste bank van Europa, de Deutsche Bank, een contract gesloten om een waterdicht anoniem elektronisch betaalsysteem op te zetten. Meer dan met aanlokkelijke spaarprogramma's op de chipkaart zijn de consumenten met dergelijke elektronische anonimiteit gebaat. Dit verdient dan ook grotere aandacht dan de speldenprikken in het conflict dat nu gaande is tussen de chipknip en de chipper.