Socialisten winnen verkiezingen voor Grieks parlement

ATHENE, 23 SEPT. De Griekse premier, Kostas Simitis (60), heeft gisteren de door hem uitgeschreven vervroegde parlementsverkiezingen gewonnen. De socialistische PASOK kreeg met 41,5 procent van de stemmen 162 van de 300 zetels. Dit zijn er acht minder dan in het vorige parlement. Sinds 1977 heeft een partij niet met zo'n klein percentage het land geregeerd.

Het verschil met de oppositiepartij Nieuwe Democratie (ND) was groter dan op grond van peilingen werd verwacht. De conservatieve ND kreeg met 38,5 procent 108 zetels, vier minder dan de vorige keer. Voor de tweede maal werd de ND het slachtoffer van de door haarzelf uitgedachte kieswet, die de grootste partij sterk bevoordeelt. Partijleider Miltiades Evert (57) van de ND feliciteerde al vroeg op de avond zijn tegenstander en diende zijn ontslag in, zonder er bij te zeggen of hij zich opnieuw kandidaat gaat stellen voor het voorzitterschap van de partij.

Zijn grote rivaal en voorganger binnen de partij, oud-premier Konstandinos Mitsotakis (78), koesterde nauwelijks verholen wensen het voorzitterschap opnieuw op zich te nemen, desnoods tijdelijk. Op korte termijn zou hij het willen overdragen aan zijn dochter Dora, weduwe van de vermoorde rechtse politicus Pavlos Bakoyanni. Beiden hebben een beetje halfslachtig aan de verkiezingscampagne meegedaan. Mitsotakis had het in zijn toespraken nooit over een 'overwinning', maar over de 'uiteindelijke overwinning'. Hij hield zich ook verre van het patriottisch wapengekletter en vlagvertoon van Evert, die Simitis een veel te slappe opstelling tegenover Turkije verweet. Het Griekse electoraat bleek daarvoor ongevoelig en koos voor de stabiliteit die Simitis uitstraalde.

Derde partij werd de communistische, die nog altijd Lenin, hamer en sikkel heiligt. Zij kwam van 4,5 op 5,5 procent, waarschijnlijk een beloning voor het feit dat zij de enige is die zich tegen 'Maastricht' opstelt. Op de vierde plaats kwam de alliantie van Links en Vooruitgang onder Nikos Konstandopoulos, die drie jaar geleden de kiesdrempel van drie procent net niet wist te halen, met bijna vijf procent en tien zetels.

Onverwachts laag eindigde de Democratische Socialistische Beweging onder Dimitris Tsovólas, die zich twee jaar geleden uit de PASOK afscheidde. Zij behaalde nog geen vier procent, en negen zetels. Voor deze partij was de PASOK het meest bevreesd, vooral toen zij blijkens opinie-onderzoek in de lift bleek. Veel kiezers echter lijken de laatste dagen gevoelig te zijn geweest voor de kreet: een stem voor Tsovólas is een stem voor Evert.

Pagina 4: Kabinet Simitis zal klein blijven

Voor de ultra-nationalistische partij Politieke Lente, drie jaar geleden nog derde, werd de nacht een thriller. Zij bleek gehalveerd en eindigde met 2,95 procent, net iets te weinig om de drempel te halen. Het was een enorme schok voor de leider, Andonis Samarás, die ondervond hoe in drie jaren het elektroraat praktisch onverschillig is geworden voor de Macedonische kwestie, waaraan hij zijn eerder succes ontleende.

Waarschijnlijk nog deze week zal Simitis zijn nieuwe kabinet, dat zoals aangekondigd ongewoon klein zal zijn, formeren. Dan zal blijken of hij een 'Simitische' ploeg zal prefereren, dan wel de 'anti-Simitische' stroming binnen zijn partij mede wil inschakelen. De 'anti-Simiten' zijn partijkopstukken die in het verleden zeer dicht bij Andreas Papandreou hebben gestaan en ook bij zijn laatste vrouw Dimitra. In het nu vertrekkende kabinet hadden zij niets in te brengen. Ongetwijfeld zijn ze ook verstoord omdat Simitis in zijn overwinningstoespraakje de naam Andreas niet heeft genoemd. Dimitra is de afgelopen verkiezingen 'een toneelstuk zonder hoofdrolspeler' genoemd.

Andreas van zijn kant had in een van zijn twee testamenten een scheldtirade opgenomen tegen zijn schoonzoon Teodoros Katzanévas, die delen van zijn archief onder zijn hoede zou hebben genomen. Het is nu interessant te constateren dat deze 'Simit' bij uitstek als kandidaat van Pireus uitzonderlijk veel voorkeurstemmen heeft gekregen, wat een teleurstelling moet zijn voor de 'anti-Simiten'.

Het gezaghebbende dagblad Kathimerini schreef nog op de morgen van de verkiezingsdag, dat het feest, voor wie er ook zou winnen, slechts enkele uren kon duren. Het opstellen van de begroting voor 1997, vasthoudend aan de strenge normen van de EU, zal enorme offers vergen en heeft niets meer met een feest te maken. Evert had over die normen willen heronderhandelen in Brussel. Het verkiezingsresultaat leidde vanmorgen wel tot een enorme opleving op de beurs.

Velen voelen de overwinning van Simitis, die nu tot in de volgende eeuw zou kunnen regeren, als een historische wending. Griekenland behoudt een premier die zich helemaal op Europa oriënteert, juist nu het Europarlement op zijn beurt, zij het indirect, Griekenland nauwer heeft aangehaald, door Turkije streng terecht te wijzen in zijn jongste resolutie. Zelfs de man die hier het symbool was voor de pro-Turkse gezindheid in Europa, commissaris Van den Broek, heeft zich hierbij aangesloten, hetgeen niet heeft nagelaten indruk te maken op de Grieken. Hun gevoel van 'nationale eenzaamheid' loopt op zijn eind.

Voor het voorzitterschap van de ND heeft zich gisteravond meteen al oud-minister van nationale economie, Stefanos Manos, kandidaat gesteld, vanouds aanhanger van het economisch liberlisme dat in zijn partij nooit vaste voet had gekregen, zoals hij verklaarde. Ook oud-minister van onderwijs, Jorgos Souflias vertoont ambities in deze richting.

    • F.G. van Hasselt