Zesduizend mark voor een Ghanese bruid

Pater Just is een bekende figuur in het Roergebied.Een lange, zachtaardige man met vlassig dun, grijs haar en een baardje. Hij woont bij de kerk, in Müllheim am Rhein. Politieke vluchtelingen uit Iran, Koerden die bescherming zoeken, bedreigde Peruanen, ze kunnen allemaal terecht bij pater Just.

De één heeft geen verblijfsvergunning, de ander mist een werkvergunning, weer een ander heeft geen vast woonadres. Pater Just is de ambassadeur voor buitenlanders in problemen. Hij lobbyt, schrijft brieven naar plaatselijke politici, trekt het land door met verhalen en ageert waar hij kan tegen wat hij een onrechtvaardige asielpolitiek vindt. Zonodig schakelt hij zelfs de bisschop in om zijn pleidooien kracht bij te zetten.

“Illegalen”, zegt pater Just. “Dat begrip ken ik niet.” Rond zijn mond verschijnt een mysterieuze lach. “Geen mens is illegaal. Dat is een tegenspraak. Een mens kan mooi zijn of nog mooier, rechtvaardig of onrechtvaardig. Maar illegaal kan een mens niet zijn”, zegt hij, de schrijver Elie Wiesel citerend.

Sinds Duitsland in 1992 zijn asielwetgeving verscherpte, is het officiële aantal buitenlandse vluchtelingen afgenomen. Vier jaar geleden telde de Bondsrepubliek nog 438.000 buitenlandse vluchtelingen die asiel aanvroegen. Vorig jaar waren dat er nog maar 104.000.

Maar er zijn mazen in het net. Vele andere wegen dan de officiële voeren naar Duitsland. In Hamburg rolde de politie onlangs een bende op van Schleuser, mensensmokkelaars, die zesduizend Afghaanse vluchtelingen Duitsland had binnengeloodst. Twee jaar lang had de politie de smokkelaars gevolgd. In Hotel Kabul in Hamburg, waar de Afghanen zich ophielden, werd de bende ingerekend.

“De handel in mensen bloeit', stelt Günther Heerdt schamper vast. Hij werkt bij het Landeskriminalamt in Hamburg. Alle gearresteerde Afghanen waren voorzien van een paspoort met een mooi stempel erin. Zonder hulp van Duitse ambtenaren is het volgens Heerdt onmogelijk dit voor elkaar te krijgen.

Vluchtelingen betalen bedragen van 10.000 tot 15.000 mark aan de Schleuser. En eens met hun paspoort in Duitsland zijn ze nog niet van de smokkelaars af. Zij worden gedwongen in goedkope, smerige hotels te wonen, die van dezelfde Schleuser zijn. Doen ze iets wat de huisbazen niet bevalt, dan wordt meteen gedreigd dat hun paspoort zal worden afgenomen.

Heerdt stelt vast dat er in toenemende mate criminelen naar Duitsland komen die woekerwinsten uit deze handel willen slaan. Vrouwen komen al gauw in de prostitutie terecht. Vaak wordt hun familie bedreigd, dus zijn ze bang en houden hun mond.

Vorige week werd bekend dat Afrikaanse mensensmokkelaars een nieuwe handel hebben ontdekt om geld te slaan uit de situatie van illegale vluchtelingen. In Düsseldorf werd daklozen bij het station nieuwe kleren en veel geld beloofd als zij een 'bruid' uit Ghana wilden trouwen. Zesduizend mark werd hun geboden. Een goede zaak, voor de dakloze en de bruid die via het huwelijk een verblijfs- en arbeidsvergunning krijgt.

De politie schat dat zeker de helft van de daklozen, die rondom en in het station in Düsseldorf te vinden zijn, op deze manier met buitenlandse vluchtelingen zijn getrouwd. De bendes verschaffen het echtpaar kleren en een woonadres. De politie staat machteloos: controleurs treffen op de adressen telkens de buitenlandse vrouwen aan, maar ook scheerspullen, tandenborstels, en mannenkleren. Alsof er een werkelijk huwelijksleven wordt geleid. Vier jaar lang, dan volgt de scheiding.

Toch wordt het vluchtelingen die illegaal Duitsland willen binnenkomen steeds lastiger gemaakt. Althans volgens de officiële cijfers van de Bundesgrenzschutz, de grenspolitie. Vorig jaar werden er 29.664 grensovertredingen geconstateerd, 4,7 procent minder dan het jaar ervoor. Ook zouden meer mensensmokkelaars zijn gepakt. Zeker 2.300 werden er vorig jaar vastgezet. Of deze cijfers de werkelijkheid weergeven?

“Het aantal illegalen in Duitsland is beslist sterk gegroeid”, zegt Günter Christ, advocaat in Keulen en gespecialiseerd in asielaanvragen. Jaarlijks worden er zo'n 70.000 asielaanvragen afgewezen. Een deel van hen vertrekt daadwerkelijk maar velen duiken onder, aldus Christ. Ze komen in het ondergrondse circuit terecht en proberen wat geld te verdienen in de tuinbouw of de horeca.

In ieder geval zijn er veel illegale buitenlanders in Duitsland. Welzijnsorganisaties houden het op enkele honderdduizenden. Zoeken ze langs de officiële weg naar hulp - zoals een woning, een uitkering - dan sluit de cirkel zich snel. Illegalen hebben geen verblijfsvergunning, geen vaste woonplaats en mogen officieel dus niet werken. Sociale voorzieningen of bijstand? Kansloos, laat een beambte van het Sozialamt in Bonn weten. Dan moet iemand zich kunnen identificeren. Ook wordt er bij allerlei overheidsinstanties gewerkt met de zogenaamde vingerafdruk om misbruik te voorkomen.

Illegaal voor de wet betekent een leven 'ondergronds'. De schrijnendste gevallen doen een beroep op vrijwilligersgroepen en vooral kerkelijke organisaties. In Frankfurt en Kassel hebben artsen een initiatief genomen om, naast hun gewone werk, zieke illegalen gratis te helpen.

Pater Just, de burgerlijk ongehoorzame pater, helpt de asielzoeker die is afgewezen en illegaal geworden, nog jaren doorprocederen totdat hij formeel het land moet verlaten. In veel gevallen heeft hij nog succes ook en wordt de asielaanvraag jaren later goedgekeurd.