Kenniskunde

Voor de Max Makushe Secondary School, door leerlingen liefkozend Max genoemd, staat een heuse poort. De schoolgebouwen zijn geel geschilderd. Er is strategisch groen en er zijn bloemperken, opvallend in dit dorre Namibische klimaat.

Toen ik vroeg of ik een les kon bijwonen, stond de directeur even te piekeren. Denkend aan Haynes klaarde hij op. Bryant Haynes en zijn vrouw, net dertig jaar, zijn de enige witten en de enige buitenlanders op deze school. Haynes is uitgezonden door een Amerikaanse evangelische organisatie, maar daar merk je haast niets van. Het is een prachtige jonge man keurig in overhemd met das, lopend met veerkrachtige tred, sprekend met heldere stem, enthousiast maar toch weloverwogen, serieus maar toch opgewekt, snordragend maar toch met een zacht velletje.

Er hangt ontzag in het lokaal na het 'Goodmorning sir'. Hier zal een wel doortimmerde les worden gegeven. “De vorige les hebben we drie met verschillende materiaal beklede flesjes gevuld met heet water”, zegt Bryant en houdt de flesjes omhoog. “Tijdens het afkoelen hebben we de temperatuur gemeten.” Aha, zo onderwijzen wij ook warmte-overdracht. Onze leerlingen zijn dan veertien of vijftien, hier in dit ontwikkelingsland zijn het achttien- tot twintigjarigen. Ik vraag m'n buurman wat hij vindt van zijn leraar. “Powerful”, zegt hij.

Er komen meetresultaten op het bord en de assen van een grafiek. Dan deelt Haynes ruitjespapier uit, dat hij heeft getekend en gestencild in zijn spaarzame vrije tijd. De man geeft 45 lessen per week. Nu moet het volk zelf aan het werk. Dadelijk zullen de leerlingen in hun grafiek kunnen zien dat warmte-overdracht door het ene materiaal sneller geschiedt dan door het andere, dat door een afnemend verschil in temperatuur met de omgeving de afkoeling steeds langzamer plaatsvindt. Ze zullen de vreugde smaken van het bedrijven van wetenschap in het algemeen en het gebruik van grafieken in het bijzonder.

Het is stil, er wordt hard gedacht. Maar o jee, het gaat overal mis. Ze kunnen geen grafiek maken. Bij sommigen klopt de schaalverdeling op de assen niet, anderen weten niet waar de punten in de grafiek te zetten en weer anderen staren geblokkeerd naar het papier. Voortvarend loopt Bryant van tafel naar tafel. Ik ga helpen: redden wat er te redden valt.

Of dit nu Afrika is of Loon op Zand, hier is een probleem dat iedere leraar kent. De docent wil een brokje kennis in de leerling plaatsen. Helaas, het lukt niet. Het nieuwe brokje kennis kan er alleen in als andere kennis aanwezig is. De leraar veronderstelt ten onrechte dat deze er is. Het nieuwe brokje kennis verdampt in de lucht of dondert op de vloer in plaats van zachtkens in het kinderbrein te dalen. De leraar doorziet het probleem en probeert scheetsgewijs de noodzakelijke voorkennis aan te brengen. Op dat moment draait de les in de prut. Nee, geen kritiek op Bryant - het is een goeie. Ik heb wat geleerd van deze les.

Stond daar: 'gestencild'? Ja, de Max Makusheschool heeft wel een stencilmachine maar geen fotokopieerapparaat. De vriendelijke directeur verzocht me of ik er in mijn land een kan organiseren. Zal ik een actie starten? Nee, het kopieerapparaat zal na drie maanden een storing krijgen en dan wegroestend langdurig ergenis bezorgen. Een nieuw apparaat is net als nieuwe kennis alleen nuttig als de ontvanger over de noodzakelijke voorkennis beschikt. Die is daar niet.

Zo, deze redenering bespaart me een hoop gedoe.

    • Rob Knoppert