Boekhouder Jansen keert terug

Steeds meer financiële instellingen bieden produkten aan met als basis de AEX-aandelenindex van de effecten- en optiebeurs, waarop ook opties en termijncontracten worden verhandeld. Deze beursthermometer werd in januari 1987 voor de tweede maal ingevoerd als onderliggende waarde voor index-opties.

De handel in opties op de eerste index werd eind 1983 al na twee maanden gestopt, omdat door een passage in het Burgelijk Wetboek beleggers mogelijk wel konden profiteren van de voordelen, maar niet hoefden te voldoen aan eventuele verplichtingen. De AEX-index, een gewogen gemiddelde van 25 veel verhandelde aandelen, ziet men als het visitekaartje van de beurs. Wanneer de index stijgt, gaat het goed. Daalt de index, dan slaat de stemming om. Haast elke beurs ter wereld berekent een index die de stemming weerspiegelt. Op Wall Street is dat de Dow Jones Industrial, in Frankfort de DAX, in Londen de FT/SE-100 en in Parijs de CAC-40. Zie voor andere indices de rubriek Indices Amsterdam en buitenlandse beurzen op de koerspagina. Grootbeleggers zien gemakshalve een index als een graadmeter voor hun prestaties. Als zij in een jaar op hun aandelen meer (papieren) winst halen dan de index, zitten ze goed. Is dat niet geval, dan zwaait er wat. Ook voor obligaties, onroerend goed en aandelen op buitenlandse beurzen bestaan er graadmeters.

De miljardenwereld van pensioenfondsen, verzekeraars, beleggingsfondsen en andere institutionele beleggers lijkt op een boksring waarin de door beurzen bedachte indexen de tegenstander zijn. Die ontwikkeling is zeer merkwaardig: pensioenfondsen en verzekeraars beleggen immers de premies van verzekerden om nu en in de toekomst pensioenen, lijfrenten en kapitalen te kunnen betalen en niet om elkaar de loef af te steken.

Uit deze verplichtingen leiden verzekeringswiskundigen af hoe hoog de premies moeten zijn, hoeveel het beheer kost en welk rendement men jaarlijks op beleggingen moet halen. Financieel gezien heel eenvoudig: je hebt een doel en een tijdplanning en daaruit volgen de premies, beheerskosten en rendementen.

Maar die simpele opzet is achterhaald, ouderwets, iets voor boekhouders die reserves van miljarden guldens beleggen volgens de gestelde doelen en dat bijhouden in een schoolschriftje dat niet eens in de bovenste la van hun bureau ligt.

Hoe moet het dan? Ieder modern geldbedrijf wil een zo hoog rendement op aandelen halen, veel meer dan nodig is. En waarom? Omdat iedereen daar naar streeft, je mag toch niet achterblijven, het geld ligt op straat, de premies kunnen naar beneden en andere drogredenen. Daarom trekt een moderne grootbelegger een leger snelle doctorandussen aan die dag en nacht de beurzen en markten volgen en via dure computers een deskundige vinger aan de pols houden.

Boekhouder Jansen zit allang in de Vut en komt eens per jaar, op de dag voor gepensioneerden, naar het computerpark kijken. Dan lacht hij naar zijn opvolgers, in pak met stropdas, en zwaait met dat schriftje: 'Gaat het beter dan in mijn tijd?' Soms wel, soms niet, moeten ze toegeven. Dat hebben wraakzuchtige, minder snelle doctorandussen, die in spijkerbroek en trui bij de universiteit bleven hangen, ook berekend.

Hun stelling luidt: over een termijn van jaren presteert niemand beter dan de index. Een belang in grote Nederlandse aandelen levert volgens die theorie nooit meer op dan de AEX-index. Wie dat onderschrijft kan domweg, maar in de juiste verhouding, aandelen kopen die in de index zitten. Particuliere beleggers kunnen dat waarschijnlijk niet, want een 'index-mandje' kost op dit moment ongeveer 56 duizend gulden en daarin zitten circa 725 aandelen van 25 bedrijven.

Die eenvoud verklaart waarom aanbieders/verkopers met index-produkten komen: particulieren kunnen dat zelf niet, ze verwijzen naar de indexstelling, het beheer van beleggingen vraagt geen leger experts en is dus goedkoop, en deelnemers/verzekerden kunnen het waardeverloop van hun bezit volgen in de krant, want daar staat het verloop van de index in. Zo keert de financiële wereld terug op haar schreden en kan boekhouder Jansen de zaken weer bijhouden op zijn bekende wijze.

Levert passief index-beleggen echt meer op dan actief beleggen? Leest u deze bewering uit de Personal Investment Management Guide van Judith Headington McGee. Als tien doktoren dezelfde behandeling voor uw kwaal aanbevelen, zult u die raad opvolgen. Als tien beleggingsanalisten met een koopadvies voor hetzelfde aandeel komen, zegt u gezonde verstand dat het tijd wordt om zo'n aandeel te verkopen, omdat de koers te ver zal oplopen.