Het Huis van Oranje

THE TIMES

Het Huis van Oranje heeft drie generaties populaire, vastberaden vrouwen voortgebracht die in vrede en oorlog de onverschrokken geest van Nederland hebben gesymboliseerd. Hun charisma heeft gegarandeerd dat deze dynastie, die zich gevestigd heeft in een land met zo'n libertijnse geest dat het anders een natuurlijke republiek zou zijn geweest, een van de meest onaantastbare in Europa is.

Groot-Brittannië bewaart een warme herinnering aan koningin Wilhelmina, de heroïsche stem in ballingschap van haar gekwelde natie. Haar dochter, Juliana, scheen in de naoorlogse jaren het prototype van een moderne vorst, voor wie de passende uitdrukking 'fietsende koningin' werd uitgevonden. En koningin Beatrix, koninklijker dan haar moeder, heeft weer een zekere afstand en moreel gezag ingebracht, wat wellicht een noodzakelijke correctie was op de informele gewoonheid van een fietsende vorst.

Toch stuit het Huis van Oranje op wat ongebruikelijke kritiek en discreet vraagt men zich af of de koningin niet de regels van haar nauw omschreven constitutionele rol overschrijdt. Ze heeft zich uitgesproken tegen de legalisering van huwelijken tussen homoseksuelen; ze heeft haar regering opgeroepen meer te doen aan een verbetering van het mileu; en ze heeft, wat nog controversiëler is, erop aangedrongen dat de Nederlandse ambassadeur in Zuid-Afrika wordt overgeplaatst voordat zij een staatsbezoek aan dat land brengt, omdat ze het afkeurt dat de man leeft met een vrouw die niet zijn echtgenote is.

De Nederlanders, die notoir liberaal zijn als het om seksuele kwesties gaat, zijn een beetje uit het veld geslagen door dit vleugje Victoriaanse moraal. Het heeft iets van het gooien van stenen in een koninklijk glazen huis. Want ook de Nederlandse koninklijke familie heeft haar aandeel in schandalen en pech gehad - niet op de schaal van het Huis van Windsor, maar voldoende om de beperkingen van populariteit te voelen. De vader van de koningin, een notoire rokkenjager, werd aan de schandpaal genageld wegens de Lockheed-affaire; haar echtgenoot, prins Claus, leed aan depressie; en haar zoon, kroonprins Willem-Alexander, neemt het er regelmatig van.

Koningin Beatrix heeft echter duidelijk begrepen dat haar eigen houding onberispelijk dient te zijn; ze waakt voor een hoge moraliteit, niet alleen om de Nederlanders te herinneren een de strenge nationale karaktertrek van het Calvinistische gedachtegoed, maar ook om bepaalde oudere, meer formele en conservatieve waarden te onderstrepen die overschaduwd zijn door het naoorlogse gelijkheidsdenken. Hetzelfde is het geval bij koningin Sylvia van Zweden, die zeer uitgesproken kritiek leverde op de tolerantie in haar land jegens kinderporno. Maar ook al kennen de continentale monarchieën minder pracht en protocol dan de onze, ze hebben laten zien dat informeel optreden geen garantie is voor universele populariteit.