Bankiers rollen vechtend over straat om chipkaart

AMSTERDAM, 20 SEPT. De emoties in de bankwereld over de chipkaart zijn tot ongekende hoogte opgelopen. Nederland is het eerste land ter wereld waar de kaart voor kleine betalingen op landelijke schaal wordt geïntroduceerd, en het buitenland kijkt met veel belangstelling naar de Nederlandse ontwikkelingen. Voor de toeschouwer ontrolt zich een weinig verheffend schouwspel, waarbij de verhoudingen tussen de Postbank en de andere banken ernstig zijn verstoord.

De belangen zijn groot, het gaat om een miljardenmarkt. Eind 1997 zullen er naar verwachting zo'n 12 miljoen bankpassen voorzien van een chip in omloop zijn. Daar komen nog miljoenen 'chippers' van ING-dochter Postbank bij. Tot eind vorig jaar trokken alle Nederlandse banken gezamenlijk op met de ontwikkeling van de chipknip. Maar in december '95 kondigde de Postbank, die vijftig procent van het betalingsverkeer in Nederland voor zijn rekening neemt, aan samen met PTT Telecom een eigen chipkaart uit te brengen, de chipper. Sindsdien komt er vooral van ABN Amro en Rabo een stroom verwijten richting Postbank.

Rabo en ABN Amro hadden de chipkaart in een sfeer van onderlinge consensus tussen de banken willen invoeren, maar zagen zich onverwachts geconfronteerd met een sterke tegenstander. Vooral dankzij de samenwerking met PTT heeft de Postbank-kaart een technologische voorsprong: er kan behalve betaald ook mee gebeld worden. Postbank en PTT claimen, ten opzichte van de chipknip, nog meer functionaliteit. Hun chipper kan ook worden gebruikt voor spaarprogramma's van de detailhandel. De banken zijn nu koortsachtig bezig hun chipknip ook multifunctioneel te maken.

ABN Amro en Rabo stellen dat de extra kosten door de concurrentie tussen de twee systemen zouden oplopen tot tientallen miljoenen guldens. De woede van de banken over de chipper van de Postbank was zelfs zo groot dat deze banken de invoering van het gastgebruik van giromaatpassen in bankautomaten - en andersom - hebben opgeschort, zegt directeur Hans Dijkman van de divisie particulieren van de Postbank.

Rabo-bank directeur Verhaegen vergeleek de introductie van de chipper met een land waarin auto's zowel links als rechts mogen rijden. ABN Amro en Rabo reageerden uiterst geprikkeld toen de ING-bank in paginagrote advertenties liet weten apparatuur te kunnen leveren die zowel de chipknip als de chipper kan lezen. En gisteren kondigde Rabo-bestuurder Van der Goorbergh aan dat alle Nederlanders een chipknip kunnen krijgen. De banken hopen daarmee de chipper de wind uit de zeilen te nemen.

“Ik verbaas me nog iedere dag”, zo kensschetst Postbank-directeur Dijkman de huidige verhoudingen in het bankwezen. De Postbank heeft “de stemmingmakerij” aan de concurrentie overgelaten, maar vindt dat het nu tijd wordt een en ander recht te zetten. Er is geen sprake van dat er twee aparte systemen komen. Beide kaarten kunnen door de zelfde apparatuur worden 'gelezen'. “Alleen rijdt de een in een Mercedes en de ander in een Volkswagen”, zegt drs E.H. Robles, hoofd marketing betalen van de Postbank.

De Postbank concludeerde begin dit jaar dat de de chipknip een “doodlopende weg” is. De kaart zou onvoldoende rekening houden met de wensen van de detailhandel. Aan een proef met de chipknip in Arnhem, waarbij de helft van de deelnemers een rekening had bij de Postbank, weigerden verscheidene grote detaillisten mee te doen. Bovendien bleek al na enkele maanden dat maar liefst zeventig procent van de gebruikers in Arnhem de chipkaart niet meer gebruikte. De betaalfunctie alléén bleek onvoldoende om de kaart aantrekkeijk te maken voor consumenten.

Na een paar maanden besloot de Postbank definitief voor de multifunctionele chipper te kiezen. De Postbank wil met een multifunctionele chip zijn sterke positie op de markt voor het betalingsverkeer handhaven. Daarnaast wil de bank veel meer diensten aanbieden aan consumenten thuis. Zo kan de Postbank-klant binnenkort van huis uit Internet-betalingen met de chipper doen, kan hij geld overboeken naar andere rekeningen, of teleshoppen. Ook kan de chipper dankzij de alliantie met PTT Telecom via de telefoon worden 'opgeladen', terwijl het maar de vraag is wanneer dat met de chipknip kan.

De andere banken werd volgens Dijkman begin dit jaar aangeboden aan het project mee te doen, maar die hielden vast aan hun chipknip en maakten zich druk over de concurrentie van de Postbank. “Dat is toch raar in een wereld waarin de NS concurrentie krijgt van Lovers en de concurrentie van de PTT ook de telefoon-infrastructuur gebruikt. Het is toch negentiende-eeuws dat er één kaart voor iedereen moet komen.”

Het argument van de banken dat de kosten omhoog gaan maakt weinig indruk op de Postbank. De winkelier moet inderdaad twee abonnementen betalen, maar heeft die in een mum van tijd terugverdiend omdat de transactiekosten sterk dalen. Bovendien brengt de chipper lagere transactiekosten in rekening dan de chipknip, zo stelt Dijkman. De detailhandel ziet dan ook de voordelen van de multifunctionele kaart. MKB-Nederland wil een klantenkaart opzetten op basis van de chipper-technologie. Esso, Hema, C&A en Edah werken aan een eigen klantenkaart op basis van de chipper.

De Postbank maakt zich niet al te druk over het voornemen van de andere banken om ook Postbank-rekeninghouders alvast een 'bankneutrale' chipknip te verstrekken. “De Postbank-rekeninghouders gaan echt geen chipknip nemen als ze twee maanden later een giromaatpas met chip krijgen. Met die chipknip kun je alleen betalen, terwijl onze chipper veel meer kan. Mocht het zo zijn dat de chipknip inderdaad massaal wordt aangeboden aan Postbank-klanten, dan is het een marketing-fout van de banken als ze denken zo klanten binnen te halen.”