Zwitserse boer vraagt zich af of hij nog moet doorgaan

THUN, 19 SEPT. Op de driedaagse veemarkt in het Zwitserse Thun laat een manshoge bonte fokstier zich door zijn eigenaar meetrekken aan een touw rond zijn nek. Terwijl de stier lijdzaam heen en weer stapt, loopt een mogelijke koper (handen in de zakken, hoed met veer) nonchalant rondjes om hem heen. Zijn blik gaat afwisselend nadenkend omhoog en misprijzend naar de stier.

De lichaamstaal van de boer die de aanschaf van deze stier (prijs: 2500 Zwitserse frank) overweegt, is meer dan een staaltje onderhandelingstechniek. Hij moet zich wel degelijk tweemaal bedenken voordat hij tot aanschaf overgaat. Velen onder de 66.000 rundveehouders die Zwitserland telt staat het water aan de lippen.

Zij twijfelen of de voortzetting van hun bedrijf nog haalbaar is. Volgens het Bauernverband, de overkoepelende lobbyclub van Zwitserse boeren, lagen de opbrengsten van rundveehouders in het afgelopen jaar onder de kosten van levensonderhoud voor een boerengezin, een zogenoemd negatief inkomen, dat ook voor een aantal Nederlandse boeren geen onbekend fenomeen is.

Deze week kregen de Zwitserse rundveehouders een nieuwe klap in het gezicht. De Zwitserse regering maakte het voornemen bekend de komende drie jaar 230.000 runderen te slachten om de gekke-koeienziekte (BSE) uit te bannen. Als het Zwitserse parlement instemt met dit plan moeten alle dieren die voor 1 december 1990 zijn geboren naar de slachtbank. Zij zijn mogelijk besmet met BSE, omdat ze veevoer met slachtafval hebben gegeten, wat voor die datum nog niet verboden was.

Het regeringsbesluit werd bekend op de avond voordat de markt voor bruingevlekte fokstieren van start ging in Thun, een stad met ruim 35.000 inwoners, minder dan 30 kilometer ten zuidwesten van Bern. “Iedereen was geschokt”, zegt H. Brönnimann, een boer die nabij Thun een fokbedrijf heeft met 40 runderen. Zes van zijn dieren moeten worden geslacht. Per slachtoffer ontvangt hij volgens de regeringsvoorstellen duizend Zwitserse frank. “Dat is meer dan ik had gekregen als de runderen voor consumptie verkocht hadden moeten worden”, erkent Brönnimann. Op de lange termijn meent hij echter veel slechter uit te zijn, omdat er met de slacht van zijn fokdieren “belangrijk genetisch materiaal” verloren gaat.

De Zwitsers zijn na de Britten het zwaarst getroffen door de 'Rinderwahnsinn', zoals zij de ziekte zelf noemen. Belangrijke afnemers als Duitsland, Italië en Oostenrijk boycotten, samen met 13 andere landen, Zwitsers rundvlees. De prijs van een koe is sinds de BSE-affaire gedaald van ruim tweeduizend tot iets meer dan zevenhonderd Zwitserse frank.

Met radicale maatregelen wil de regering het vertrouwen herstellen van binnenlandse en buitenlandse afnemers. Volgens mede-organisator K. Witwerr van de markt in Thun stuiten de regeringsplannen bij de boeren echter op grote weerstand. Hij heeft de afgelopen dagen nog geen enkele veeboer ontmoet die begrip heeft voor het streven van de regering met de slachting het imago van Zwitsers rundvlees op te vijzelen. Het Bauernverband noemde deze week het besluit 230.000 koeien te slachten overigens “een acceptabele maatregel”. De bond kondigde echter aan dat de boeren “op de barricaden zullen gaan staan” voor een hogere vergoeding aan gedupeerden.

In Thun is de stemming voorlopig nog gezapig. De aanwezige boeren beschouwen hun komst naar de markt duidelijk als een uitje. Ze slenteren wat rond of staan in groepjes te praten. Honderden bezoekers blijven tot ver na lunchtijd zitten aan de lange tafels in een hal aan de zijkant van het marktterrein. Het aantal menselijke bezoekers overtreft verre het aantal koeien. Volgens mede-organisator Wittwer zijn er 469 koeien aangemeld. Stieren die geen koper vinden worden geslacht. “Dat zullen er heel wat zijn dit jaar”, zegt hij somber.

Boer Brönnimann kijkt vol onbegrip bij de suggestie dat hij zijn bedrijf zou kunnen opgeven. “Ik doe wat mijn vader deed en dat doe ik al 24 jaar”, zegt hij. Veel Zwitserse boeren zitten klem. In een land dat voor bijna de helft met gras bedekt is bestaat er voor velen geen alternatief voor de veeteelt. Banen elders zijn dun gezaaid. De economische groei in Zwitserland is gestokt. De Zwitserse economie is in het tweede kwartaal van 1996 zelfs gekrompen met bijna een procent, zo werd gisteren bekend gemaakt. Daarmee is het volgens economen bijna onmogelijk dat de Zwitserse economie over geheel 1996 groei zal kunnen laten zien.

Volgens de Landwirtschaftlicher Informationsdienst in Bern kwam het de melkproduktie en de export van fokdieren, 20 procent bestaat uit de produktie van rund- en kalfsvlees. Sinds de BSE-crisis is de afzet van Zwitserse runderen en rundvlees echter in een vrije val terechtgekomen. Als gevolg daarvan hebben boeren volgens het Bauernverband een schade geleden van 200 miljoen Zwitserse frank.

In een verklaring naar aanleiding van de massaslachting zegt de Zwitserse regering te streven naar de status van BSE-vrij land. Dit werd in de commentaren van Zwitserse dagbladen opgevat als een duidelijk signaal naar de buurlanden. Het St. Galler Tagblatt betwijfelt echter of met de massaslachting het vertrouwen van de consument in rundvlees inderdaad kan worden teruggewonnen. Het wantrouwen blijft.