Gram Parsons; Muziek van slappelingen, 1946-1973

De lijst van popmusici die voortijdig en op het hoogtepunt van hun roem overleden is lang. Elk van hen heeft een zwanezang, een laatste veelbetekenend nummer. Een jaar lang worden, op de sterfdagen van popmusici, deze laatste nummers nader bekeken. Vandaag 'In My Hour Of Darkness' van Gram Parsons, die vandaag precies 23 jaar geleden overleed.

Niet de dood van countryzanger Gram Parsons was bijzonder. Hij is tenslotte niet de enige popmuzikant die is overleden aan een overmaat aan drugs. Op de avond voor zijn dood op 19 september 1973 dronk Parsons een kolossale hoeveelheid whisky vermengd met morfine en dit werd zijn toch al door overvloedig drugsgebruik geteisterde lichaam te veel.

Wel onalledaags is wat er met Parsons gebeurde na zijn overlijden. Zijn roadmanager Phil Kaufman roofde het lijk uit Los Angeles International Airport, waar het was opgeslagen in afwachting van vervoer naar Parsons' definitieve rustplaats in New Orleans. Kaufman reed met het lijk naar het natuurpark Joshua Tree, niet ver van Los Angeles, en verbrandde het daar na het met benzine te hebben besprenkeld. Met de lijkverbranding kwam Kaufman een oude afspraak met Gram Parsons na, volgens welke de eerstoverledene in Joshua Tree zou worden gecremeerd door de ander. Maar de rook alarmeerde de politie, die de smeulende kist met inhoud in beslag nam en de restanten van Gram Parsons alsnog naar New Orleans liet verzenden.

Tijdens zijn korte leven had Gram Parsons niet veel commercieel succes gehad, maar hij is wel de grondlegger geworden van een muziekgenre: de countryrock. Tegenwoordig associëren velen deze muzieksoort met 'ruggegraatloze Californische veertigers' die het liefst de hele dag in hun privé zwembad rondhangen, maar er is een tijd geweest dat deze muziek, waarvan The Eagles de belangrijkste vertegenwoordigers zijn, als modern en eigentijds gold.

De reputatie van grondlegger van het genre der slappelingen doorstond de tijd ongeschonden: Gram Parsons is op een wonderlijke manier altijd 'modern' gebleven en is nooit getroffen door verguizing. Sweetheart of the Rodeo, de countryplaat die The Byrds in 1968 maakten tijdens de paar maanden dat Parsons er lid van was, geldt nog steeds als een meesterwerk. En de reputatie van The Flying Burrito Brothers, de groep die Parsons na zijn Byrds-periode oprichtte, is niet bedoezeld geraakt door het latere dédain voor het genre.

Maar het zijn vooral Gram Parsons' twee soloplaten uit 1973 en 1974 die worden beschouwd als hoogtepunten in de geschiedenis van de popmuziek, hoewel mijn oren, niet gewend aan klagelijke country-klanken, niet begrijpen wat er nu bijzonder is aan Parsons' muziek en niet langer dan een minuut of tien GP of Grievous Angel kunnen aanhoren. Langer luisteren naar de samenzang van Gram Parsons en zijn protégé Emmylou Harris vormt een te grote aanslag op de zenuwen.

Maar als zwanezang is Grievous Angel zonder meer geslaagd. De titel Grievous Angel (Smartelijke Engel) is al onheilszwanger, hoewel ook larmoyant. Het meest omineuze lied op deze postuum uitgebrachte lp is, natuurlijk niet toevallig, ook het laatste. 'In my hour of darkness' heet het en het begint met een meerstemmige aanroep van de Heer, begeleid door klassieke country-instrumenten als viool en steelguitar. “In my hour of darkness / In my hour of need / Oh, Lord grant me vision / Oh, Lord grant me speed.” De laatste zin - 'O Heer, verleen me snelheid' - is tamelijk obscuur, want waarom zou men in moeilijke tijden om snelheid vragen? Om het leven sneller te leiden? Of maakt Parsons een woordgrapje en vraagt hij gewoon om de drug 'speed'?

Nog duisterder zijn de coupletten die volgen. In het eerste verhaalt Gram Parsons van een jongeman die zwijgend mijlen en mijlen door de duistere nacht reed. “Who'd ever thought they'd build such / a deadly Denver bend / To be so strong, to take so long as / it would to the end.” Niet helemaal duidelijk wordt hieruit hoe het met de naamloze jongeman afloopt, maar vermoedelijk wil Parsons zeggen dat hij zich in de dodelijke bocht te pletter reed.

Ook het tweede couplet gaat over een jongeman, maar die speelde veilig op zijn gitaar, zingt Parsons. “Some say he was a star / But he was just a country boy, / his simple song confess / And the music he had in him, / so very few possess.” Het is verleidelijk om te denken dat Gram Parsons met deze zingende country boy zichzelf bedoelt, en het gegeven dat Parsons dit hele couplet in de verleden tijd zingt geeft het iets onheilspellends.

In het derde couplet is de hoofdrol voor een oude, wijze man die de ik-figuur als een boek leest. “And I loved him like my father / And I loved him like my friend / And I knew his time would shortly come / but I did not know just when”, zo eindigt het lied. Alweer blijft obscuur wat Parsons nu precies bedoelt, maar één ding is zeker: in Parsons zwanezang waart de dood rond.