De neergang van het postzegels sparen; Kwijnende koning der hobby's

De filatelie maakt zorgelijke tijden door, de toekomst van de detailhandel is somber door de terugloop van het aantal verzamelaars en de concurrentie van PTT Post. De postzegelwinkel wordt 'algemene verzamelwinkel'.

Vorige week kwam de nieuwe postzegelcatalogus uit met de prijzen van de 'postzegels van Nederland en overzeese gebiedsdelen' voor 1997. “Twintig jaar geleden was dat een hele gebeurtenis. Dan stond er om negen uur een lange rij voor de winkel. Nu merk je niets meer. De prijzen zijn sinds 1980 dan ook nauwelijks veranderd.” Postzegelhandelaar R. Kloek - hij staat al 30 jaar in zijn zaak in de Rosmarijnsteeg in Amsterdam - ziet de ontwikkelingen in zijn branche somber in. Kloek: “Toen ik begon stonden we met vier man in deze zaak die toen half zo groot was. Nu kan ik het makkelijk alleen aan.”

De postzegelhandel maakt zorgelijke tijden door. Medio april concludeerde het Hoofdbedrijfschap Detailhandel (HBD) dat 'de toekomst van de postzegelhandel uiterst somber is als de huidige teruggang van het aantal verzamelaars zich verder voortzet'. Kloek (“mijn dochter zit ook liever te internetten”) ziet met name dat de verzamelaar in snel tempo vergrijst. “Aan de bovenkant gaan er steeds meer mensen af, maar aan de onderkant komt er nauwelijks iets bij. Het kleine jongetje met een brilletje dat van zijn zakgeld die ene zegel koopt bestaat nog wel, maar wordt een zeldzaamheid. Ik probeer dat te ondervangen door telefoonkaarten en flippo's te verkopen. Misschien kan ik op die manier kinderen ook interesseren voor postzegels.” De telefoonkaarten-hausse die nog altijd voortduurt zorgt voor Kloek, een van de grootste kaartenhandelaren van Nederland, voor dertig procent van zijn omzet. De Flippo wordt uitsluitend in de collectie opgenomen om strategische redenen. Kloek: “De duurste Flippo kost een gulden. Daar moet ik het dus niet van hebben.”

Kloek ziet echter meer oorzaken voor de malaise in de branche. Wat onder de ruim 400 postzegelhandelaren in ons land (waarvan lang niet iedereen een eigen winkel heeft) met name kwaad bloed zet, is dat PTT Post zich steeds nadrukkelijker over de filatelisten ontfermt en niet alleen abonnementen verzorgt op alle nieuwe Nederlandse emissies, maar ook op die van tal van andere landen. Kloek: “Wie vroeger voor de nieuwste zegels van bijvoorbeeld Nederland, Denemarken, Noorwegen, Zweden en Finland bij mij in de zaak kwam, gaat nu naar de Filatelistische Dienst van de PTT die marges berekent waar wij nooit tegenop kunnen. Hierdoor mis ik ook nog eens de impulsaankopen van die mensen: een album, een pincet of een catalogus.”

Volgens gegevens van de NVPV (Nederlandse Vereniging van Postzegelverzamelaars) bedient de PTT thans 240.000 filatelisten, bijna de helft van de naar schatting 600.000 tot 800.000 verzamelaars in ons land. Hiermee neemt de PTT vertig procent voor zijn rekening van de (ook naar schatting) 70 miljoen die de postzegelverzamelaars jaarlijks uitgeven, tien procent meer dan de detailhandel. Dit cijfer zal de komende jaren alleen maar verder stijgen, want de PTT heeft in de woorden van Kloek “de verzamelaar nog maar net ontdekt”.

In de zaak van Kloek komen in dik twee uur tijd twee klanten binnen. De een koopt voor vijftig gulden een aantal lege insteek-albums, de ander biedt een plastic zak vol telefoonkaarten te koop aan, zonder resultaat. Na een periode (1970-1980) waarin vooral de belegger in postzegels investeerde en van elke nieuwe uitgave soms wel honderd exemplaren bestelde (Kloek: “De prijzen de rezen de pan uit”) werden de opgebouwde voorraden massaal gedumpt met als gevolg een gigantische prijsval. Sindsdien zijn de prijzen ongeveer gelijk gebleven en begon voor de handel een zorgelijke periode. Er is voorlopig nog geen sprake van massale winkelsluitingen, al constateerde het HBD in zijn rapport Detailhandel in Postzegels wel dat 'het aantal detailhandelaren het laatste decennium gestaag is verminderd'. Hoe groot de omzetdaling in de branche als geheel is, valt niet te zeggen. Zelfs de NVPH, de Nederlandse Vereniging van Postzegelhandelaren bij wie een kleine tweehonderd detaillisten zijn aangesloten, beschikt niet over cijfers.

Door de prijsval van begin jaren tachtig keerde de belegger de postzegel de rug toe. Thans is de filatelist vooral een 'pure liefhebber'. Kloek: “De meeste klanten die ik krijg verzamelen een thema: treinen, paddestoelen, schilderijen maar vooral dieren. Veel landen, vooral uit de derde wereld, spelen daar goed op in en geven de fraaiste dieren-zegels uit. Ook Nederland speelt meer en meer in op die trend en komt met zegels met vogels, bloemen en schilderijen. De emissie ter ere van de Vermeer-tentoonstelling in Den Haag was een enorm succes.”

Heeft het laatste uur geslagen voor de 'koning onder de hobby's en de hobby van koningen' zoals de filatelie wel wordt genoemd? Zo'n vaart zal dat niet lopen. “Postzegels worden al honderd jaar verzameld. Dat eindigt heus niet zomaar”, zegt Paul Brown van de Nederlandse Bond van Filatelisten Verenigingen. Volgens Brown is de terugloop tot stand gebracht en ziet hij bij de bij de Bond aangesloten verenigingen zelfs een lichte toename van het aantal leden. Brown: “Wat dat betreft werkt de prijsstabilisatie voor de verzamelaar positief. De hobby is weer betaalbaar geworden.”

Brown en zijn Bond timmeren ondertussen wel degelijk hard aan de weg om de hobby te 'moderniseren'. Vooral de tentoonstellingen, voor hobbyisten de gelegenheid bij uistek om hun collectie te tonen aan de collega's, zijn nu vaak suf en voor de jeugd weinig uitdagend. Brown: “Kasten met veel witte vellen met nog meer postzegels, dat is het in de regel. Maar we zijn hard bezig daar verandering in te brengen. Zo hebben we vergevorderde plannen iets heel bijzonders te gaan doen in de Nieuwe Kerk in Amsterdam als daar volgend jaar de Eurotop wordt gehouden.”

Nieuwe impulsen voor de filatelie als hobby wil echter geenzins zeggen dat ook de handel automatisch meeprofiteert. Postzegelverenigingen zijn zelfs concurrenten van de handelaar, omdat de verzamelaar 'op de club' vaak goede mogelijkheden heeft zijn collectie uit te breiden. Handelaar Kloek: “Mijn vader is met de zaak begonnen door zijn tabakswinkel langzaam maar zeker uit te breiden tot het een postzegelhandel werd. Ik denk vaak dat de tijden van vroeger weer terugkomen. Niet dat ik sigaretten moet gaan verkopen, maar ik zie wel een ontwikkeling waarin de postzegelwinkel meer een 'algemene verzamelwinkel' wordt met ook telefoonkaarten, flippo's, miniaturen van auto's en wat al niet in de trend van de dag naar voren komt.”