Binnenschippers vrezen leven aan de wal

ROTTERDAM, 19 SEPT. Ooit hadden Jan en Lenie Dekker uit Sliedrecht het visioen dat ze later, na hun pensionering, een bootje zouden kopen, er op zouden wonen, en door Frankrijk zouden varen. De werkelijkheid pakte anders uit. Het schippersechtpaar zit financieel aan de grond. De reserves zijn verdwenen. Hun binnenschip De Adelaar wordt noodgedwongen gesloopt. De toekomst is voor het echtpaar volstrekt onzeker.

Misschien wacht de bijstand. “Tenzij we nog een baantje weten te vinden. Maar Jan is 50, ik 51. We hebben ons hele leven in de binnenvaart gezeten. Wie zit er op ons te wachten?”

Jan en Lenie Dekker zijn slachtoffer van de afschaffing van het vrachtverdelingssysteem in de binnenvaart. Het systeem garandeerde binnenschippers een vast basistarief en een zeker aanbod van lading. De verdeling werd geregeld via de schippersbeurzen, waar de lading per type schip werd aangeboden. Schippers kregen op volgorde van binnenkomst nieuwe lading aangeboden. Het verdelingssysteem bestaat nog steeds, maar is een schaduw van wat het vroeger was. Het wordt per 1 januari 2000 definitief afgeschaft. De Raad van ministers van de Europese Unie zal het besluit binnen enkele maanden bekrachtigen.

“We hebben de strijd gewoon verloren”, zegt woordvoerder Jan de Vries van de ONS, de Onafhankelijke Nederlandse Schippersvakbond. In zijn kantoor in de binnenstad van Rotterdam laat hij een fotoboek zien van schippersacties uit 1975: luchtfoto's tonen rijen binnenvaartschepen die vaarroutes blokkeren. “Toen al begon de overheid aan het systeem te morrelen. Het was een doorn in het oog van de regering. Het vrije-marktprincipe is kennelijk een religie.”

Volgens De Vries is het systeem van vrachtverdeling nauw verweven met de cultuur van met name de kleine binnenschippers. Daarbij biedt het, volgens hem, verladers ook voordelen. “Ze zijn er weliswaar faliekant tegen, maar zij hebben op de beurs altijd een depot van vrachtruimte beschikbaar. Als ze snel willen vervoeren, is daar altijd een schip te vinden dat laadruimte vrij heeft.”

Bovendien zijn de basisprijzen voor de verlader, volgens De Vries, niet onredelijk hoog. “Voor 7 tot 8 gulden vervoert een schipper een ton aan lading van Rotterdam naar Venlo of Lelystad. Dat kun je toch niet duur noemen?”

Massale schippersacties door de jaren heen konden de overheid niet op andere gedachten brengen. Bij de laatste blokkade-acties in 1993 werd het verdelingssysteem, zoals de schippers wilden, door de overheid geaccepteerd. Tegelijk echter besloot de regering het op termijn af te schaffen. De gevolgen van dat besluit zijn volgens De Vries nu al duidelijk te zien. “Grotere schippers beconcurreren elkaar op leven en dood om lading te bemachtigen. De kleintjes zijn de dupe. Die liggen vooral aan de wal.”

In Europees verband is, ter compensatie, een sloopregeling ontworpen, waarbij niet-rendabele schepen kunnen worden opgeruimd en de eigenaar een vergoeding krijgt. De sanering van de vloot verloopt in drie fasen. Voor elke fase is ongeveer 134 miljoen gulden beschikbaar. De eerste sloopronde begint eind dit jaar. Over heel Europa hebben zich tot nu toe ruim 700 schippers aangemeld voor de regeling. De helft van hen komt uit Nederland.

Jan en Lenie Dekker hebben de aanvraag tot sloop kortgeleden de deur uitgedaan. Toch kochten ze vorige week nog potten oranje verf om de stuurhut aan de buitenkant bij te verven. “Het moet er toch netjes uit blijven zien. Je wilt toch niet op een roestbak wonen.”

Jan Dekker stamt uit een familie die sinds 1652 schippers levert. Samen met zijn vrouw kocht hij De Adelaar in 1972. Het schip was met zijn 466 ton toen een grote. Nu telt hij nauwelijks meer mee.

“ We hadden geen benul van begrippen als groot-groter-grootst”, zegt Dekker. Zijn vrouw: “We waren tevreden. Elk weekend haalden we de kinderen op uit het internaat. We konden met vakantie, en als er reparaties waren, konden we die betalen. We hadden een mooi leven. Met een groter schip hadden we grotere reizen moeten maken, bijvoorbeeld diep Duitsland in. En dan hadden we onze kinderen niet elke week kunnen zien, of honderden kilometers moeten rijden om ze op te halen.”

Als De Adelaar over enkele maanden wordt gesloopt, hoopt het echtpaar alsnog een groter schip te kunnen kopen. “ Alles is beter dan naar de wal. Maar dan moet de bank ons wel willen helpen. Anders kunnen we het vergeten.”

Jan de Vries van de schippersvakbond schudt het hoofd. Hij kent de verhalen. “Jan en Lenie Dekker zijn beslist niet de enigen.” De strijdbaarheid onder de schippers is volgens hem verdwenen. Hij is bang dat op termijn geen enkel klein binnenvaartschip de malaise zal overleven. “En dan pas zul je zien dat ze toch belangrijk waren. Er zijn vaarroutes in Noord-Brabant, Overijssel, Zuid- en Noord-Holland waar alleen kleine schepen in kunnen. Hoe moet daar de vracht worden vervoerd in de toekomst? Als de kleine binnenvaartschepen wegvallen, blijft het wegtransport over. En dat betekent dat er meer kilometers over de weg worden gemaakt. Dat staat dan helemaal haaks op het regeringsbeleid.”

    • Annet van Eenennaam