'Target' nieuwe twistappel muntunie

AMSTERDAM, 18 SEPT. Europa's Economische en Monetaire Unie heeft er een twistappel bij. De spanningen rond de relatie tussen de toekomstige muntunie-landen (de 'ins') en de EU-lidstaten die in 1999 in eerste instantie niet meedoen (de 'outs'), speelden tot nu toe vooral op het valutaire front: het onderhoud van de relatie tussen de euro en de Europese munten daarbuiten, zoals het pond sterling, de peseta of de lire.

Maar recent is vooral in Londen ongerustheid ontstaan rond een veel concreter probleem: het nieuwe Europese interbancaire betalings- en vereffeningssysteem Target.

Target is een systeem dat onlosmakelijk met de muntunie en de toekomstige Europese Centrale Bank (ECB) verbonden is. Centrale banken beïnvloeden de hoeveelheid geld in het financiële systeem door te variëren met de hoeveelheid geld die de commerciële banken ter beschikking hebben, of door de prijs van dat geld (de rente) vast te stellen. Zo houden ze de noodzakelijke grip op de geldmarkt en zorgen ze ervoor dat er niet te veel of te weinig 'liquiditeit' (geld) in het banksysteem zit.

In elk nationaal banksysteem worden de betalingen tussen de centrale bank en de commerciële banken nu nog geregeld in een eigen systeem. Om internationale betalingen te kunnen verrichten zijn die systemen weer onderling verbonden. Het verschil is, dat interbancaire geldstromen in nationaal verband in de meeste landen real time worden uitgevoerd, dus op het zelfde moment worden verreffend als ze zijn aangegaan. In internationaal verband gebeurt dat niet. Daar worden de betalingen opgespaard tot het einde van de dag, en vervolgens massaal vereffend.

Target moet daar, voor handel in de euro, een einde aan maken. De muntunie impliceert dat er straks een regio in Europa ontstaat met een gemeenschappelijke munt. De bijbehorende ECB zal als een spin middenin het web van betalingsstromen komen zitten. Daartoe worden de nu nog nationale systemen geharmoniseerd, en ondergebracht in een centraal vereffeningsstelsel, dat alle transacties in euro gedurende de dag real time behandelt. Vandaar de naam Trans-European Automated Real-time Gross-settlement Express Transfer, of Target.

Tot hier toe is Target slechts een technische kwestie. De onenigheid begint bij de vraag wie er toegang toe hebben, en onder welke voorwaarden. Waar 'outs' als Groot-Brittannië Target vooral zien als een nieuwe 'riolering' voor de soepele afhandeling van trans-Europese geldstromen in euro's, ziet de groep van gezworen EMU-leden van het eerste uur, met daarin Frankrijk en Duitsland, Target als een beleidsinstrument voor de ECB. Net als de nationale centrale banken dat nu nog met hun nationale betalingssysteem doen, zal de ECB via het betalings- en vereffeningssysteem de liquiditeit van de euro binnen de muntunie willen overzien en beïnvloeden.

Dat betekent dat er een verschil zal moeten zijn tussen aan Target deelnemende landen die de euro als munt hanteren, en deelnemende landen die de eigen munt blijven voeren. En daar zit de kloof. Stel dat een Britse bank gedurende een dag grote hoeveelheden euro's verwerkt in betalingstransacties met zijn centrale bank. Tijdelijk 'rood' staan van die bank bij de centrale bank, de Bank of England, zou betekenen dat de Britse centrale bank op dat moment euro's schept. Daarmee zou de Bank of England in feite bezig zijn met het uitvoeren van monetair beleid van een munt en een muntunie waarvan de bank zelf geen deel uitmaakt.

Dat mag volgens de toekomstige muntunie-landen niet gebeuren. Het alternatief is dat de genoemde Britse commerciële bank zo'n groot tegoed in euro's aanhoudt bij zijn centrale bank, dat hij gedurende een dag nooit 'rood' in euro's hoeft te staan. Hoewel het beleid van de Europese Centrale Bank nog geen uitgemaakte zaak is, en dus ook de werkwijze van de regionale centrale banken niet vaststaat, vreest de Britse banksector op dit punt een nadeel. Als het er van komt dat commerciële banken binnen de muntunie voor Target geen grote euro-reserves hoeven aan te houden, maar banken van de landen daarbuiten wel, dan ondervindt de laatste groep een kostennadeel bij het handelen in euro's.

De oplossing is dan om binnen het muntunie-gebied dochterbanken neer te zetten die bij de regionale centrale bank via Target werken. En waar komen die dochterbanken? Vermoedelijk het dichtst bij het vuur, in Frankfurt. Zo vreest de Londense City op termijn voor uitholling van zijn financiële positie in Europa. Maar ook Deense banken maken zich al bezorgd.

De gouverneur van de Bank of England, Eddie George, noemde Target deze week de eerste echte scheur in de Europese groep van centrale bankiers. Of hij de oplossing zelf meemaakt is de vraag. Het is nog niet duidelijk of de uiteindelijke beslissing over Target wordt genomen vóór het voorjaar van 1998 of daarna. In het eerste geval zijn alle EU-lidstaten betrokken bij de besluitvorming. Na het voorjaar van 1998 zullen het alleen de muntunie-leden van het eerste uur zijn die in het bestuur van de dan opgerichte ECB de knoop doorhakken over Target.