Syrische troepen maken Israeliërs zenuwachtig

JERUZALEM, 18 SEPT. Het Israelische leger heeft de afgelopen dagen op de Hoogvlakte van Golan op divisie-niveau militaire oefeningen gehouden en de staat van paraatheid opgevoerd. Officieel is er niets aan de hand en zijn de oefeningen pure routine.

Maar zij zijn volgens goed ingelichte bronnen wel degelijk een antwoord op de Syrische troepenverplaatsingen van de afgelopen weken in Libanon en in Syrië zelf. Deze worden in Israel als een potentiële bedreiging gezien.

De spanningen tussen Syrië en Israel zijn de afgelopen maanden opgelopen, na de publieke weigering van de regering-Netanyahu om op basis van de voorwaardelijke en mondelinge toezeggingen van de vroegere premiers, Yitzhak Rabin en Shimon Peres, de vredesonderhandelingen met Syrië te voeren. Van zijn kant weigert Syriës president Hafez al-Assad deze onderhandelingen te hervatten als Netanyahu de toezeggingen van zijn voorgangers niet overneemt. Maar gisteren herhaalde Netanyahu nog eens dat zijn regering “zich niet onder druk zal laten zetten om eenzijdige concessies te doen aan Syrië, dat daaraan gewend is geraakt onder de vorige regering. En wij zullen ons niet door deze Syrische pogingen bang laten maken.”

Israel is een buitengewoon opgewonden samenleving. Dat past in een land dat nog steeds in oorlog is met een deel van zijn buren en nooit helemáál zeker is van zijn toekomst. Een land ook met een steeds verder polariserende bevolking. Bovendien leveren de grote kranten in het steeds kapitalistischer wordende Israel een strijd op leven en dood met elkaar. De commercialisering van het nieuws heeft tot gevolg dat de kranten zich genoodzaakt voelen sensationele krantenkoppen te brengen en met opgeklopte, ten dele zelfs verzonnen verhalen te komen. Ook de televisie is niet langer wat ze was - een door de overheid bestuurd lichaam - nu het tweede kanaal op alle mogelijke manieren het eerste kanaal beconcurreert. Onder die omstandigheden is het geen wonder dat de media - op afstand gevolgd door de oppositie - in toenemende mate ongerustheid verspreiden over de Syrische troepenverplaatsingen.

Pas vorige week verschenen de eerste berichten daarover, naar aanleiding van meldingen in de Libanese pers. Zichtbaar voor iedereen in Libanon, trok een deel van de Syrische troepen weg uit Beiroet en Centraal-Libanon.

Deze eenheden - infanterie, gespecialiseerde commando's, een gepantserde brigade en artillerie - betrokken nieuwe posities in het zuidoosten van de Beka'a-vallei, op ongeveer 10 kilometer van de door Israel gecreëerde 'veiligheidszone' in Zuid-Libanon. Hun opdracht was om de aldaar aanwezige SAM-7-luchtafweer en artillerie te beschermen. Volgens de Libanese pers was het een “defensieve manoeuvre”, na dreigementen van Israelische kant dat men met groter geweld dan voorheen Hezbollah zou bestrijden, en desnoods ook de Syrische beschermheren van Hezbollah in Libanon zou aanvallen.

Maar in Israel wordt dat, haast automatisch, heel anders gezien. Elke Syrische troepenverplaatsing richting Israel wordt hier beschouwd als een mogelijke bedreiging, ook al is iedereen het erover eens dat Syrië in een oorlog met Israel geen schijn van kans heeft zonder bijstand van bij voorbeeld het Egyptische leger. En hoewel men hier berichtte dat slechts zo'n 12.000 man Syrische troepen zich dichter bij Israel hadden genesteld, neemt de zorg toe, vooral sinds bekend is geworden dat commando-eenheden van de 14de divisie zich nu even ten zuiden van de berg Hermon bevinden. Zij zijn gespecialiseerd in snelle aanvallen per helikopter en zij slaagden tijdens de oktober-oorlog van 1973 erin om de Hermon in een bliksemactie te heroveren, waarna alle Israelische krijgsgevangenen werden afgemaakt.

De niet langer onderhuidse ongerustheid is nu zodanig dat premier Netanyahu en de minister van defensie, Yitzhak Mordechai, zich deze week genoodzaakt voelden om de bevolking in diverse toonaarden gerust te stellen. Maar beiden hielden een slag om de arm. Hoewel er volgens Netanyahu “geen reden tot zorg is, staan wij er niet onverschillig tegenover. Wij volgen alle troepenbewegingen zeer nauwkeurig, terwijl wij doorgaan met onze pogingen de vredebesprekingen met Syrië te hervatten.” Mordechai bevestigde dat het Syrische leger zich “op verdachte wijze” langs de grens heeft opgesteld. Maar hij vroeg iedereen “zich wat rustiger daarover uit te laten” om de spanningen niet verder op te voeren.

Intussen hebben Israel en Syrië elkaar via de VS en Egypte “kalmerende boodschappen” gestuurd dat zij geen oorlogszuchtige plannen koesteren. Het bericht van de krant Ma'ariv dat Assads boodschap luidde “Wij beschikken over andere opties, als de vredesonderhandelingen niet worden hervat”, werd door Netanyahu's woordvoerder, David Bar Ilan, tegengesproken.

Militaire specialisten zijn een beetje verbaasd over alle opwinding. Zij zeggen dat de twee regimenten die uit Beiroet en omgeving werden overgebracht, militair gesproken, niets voorstellen, omdat zij langdurig politiediensten in de Libanese hoofdstad hebben vervuld en door de corruptie aldaar zijn aangevreten. Bovendien beschikt de 51ste pantserbrigade, die eveneens werd overgeplaatst, over oeroude tanks van het type T-55 die, vergeleken met de Israelische Merkhava-tanks, nog het meeste weg hebben van speelgoed.

Volgens deze specialisten moet men de oorlogskansen afwegen aan de hand van hetgeen de Syrische divisies ten zuiden van de Golan doen. En deze divisies vertonen geen enkele oorlogsvoorbereiding. Bovendien houdt Hezbollah zich de laatste tijd opvallend rustig, wat er eveneens op wijst dat president Assad tot dusverre alleen met een psychologische oorlog bezig is.

Gisteren herhaalde Netanyahu wat al eerder was gezegd door diverse Midden-Oosten-specialisten en voormalige geheime dienst-functionarissen: dat de Syrische troepenverschuivingen waarschijnlijk alleen maar bedoeld zijn om een atmosfeer van spanning op te roepen, teneinde de regering politiek onder druk te zetten. President Assad wil immers de vredesonderhandelingen met Israel pas hervatten na een belofte van Israel dat het zich uiteindelijk tot aan de bestandslijn van 4 juni 1967 zal terugtrekken.

Netanyahu heeft de afgelopen dagen steeds nadrukkelijker herhaald dat daarvan geen sprake kan zijn. Hij heeft zelfs gezegd dat hij de relatie met de VS in laatste instantie minder belangrijk vindt dan Israels veiligheid. “Hoewel de betrekkingen met de VS een strategisch voordeel zijn en van zéér groot belang, zijn zij voor de staat Israel niet van het allerhoogste belang. Dat zijn onze veiligheid en de voor ons heilige zaken, zoals Jeruzalem. Als een Amerikaanse regering ons zegt dat wij dat allemaal moeten opgeven, in ruil voor (goede) betrekkingen met de VS, dan zal ik ze niet opgeven.”

Het is een stoere opmerking die uiteindelijk nergens op slaat. Want juist Netanyahu is de meest 'Amerikaanse' premier die Israel ooit heeft gehad. Maar één van de tienduizend elkaar tegensprekende werkelijkheden van de Israelische samenleving is nu eenmaal dat men zich tegelijkertijd sterk en zwak voelt. Netanyahu's harde uitspraken, die volgens de oppositie alleen bot zijn, en de huidige zenuwenstemming over de Syrische bedoelingen laten dat nog eens duidelijk zien.