Europees tribalisme

DE DRIEDAAGSE MARS van Umberto Bossi mag niet helemaal het succes zijn geworden dat hij er zich van had voorgesteld, de regering-Prodi verstaat desondanks de tekenen des tijds. Italië is na zijn justitiële grote schoonmaak en na de ineenstorting van de oude politiek toe aan een sterk gedecentraliseerde staatsinrichting.

De lagere overheden zullen de financiële sanering tot stand moeten brengen waartoe de nationale overheid niet in staat is gebleken. In die gedachte schuilt een zekere overmoed, maar tenminste wordt hier gepoogd een begin van een antwoord te geven op de bestaanscrisis waarin het land verzeild is geraakt.

Het Noorden betaalt aan het Zuiden en daaraan moet paal en perk worden gesteld, luidt de simpele redenering achter Bossi's beweging voor autonomie, zo niet voor afscheiding van het stuk Italië boven de Arno. Het zijn dezelfde impulsen die Slovenen en Kroaten ertoe brachten hun heil buiten de Joegoslavische federatie te zoeken toen een opbloeiend Servisch nationalisme hun daarvoor het alibi verschafte. De economisch sterkere regio's van Zuid-Europa rukken aan de financiële ketens die hen verbinden met vaak beduidend armere gebieden. De staten zijn er, zij het in verschillende gradaties, te zwak om overtuigend weerwerk te leveren aan de middelpuntvliedende krachten.

DE ERVARING LEERT dat landen met grote sociaal-economische niveauverschillen tussen de verschillende regio's onder zware druk staan, zeker als daar ook nog onderscheid op ander gebied bijkomt. Elders in Europa is dat eveneens het geval, zie België, het Verenigd Koninkrijk en Tsjechoslowakije van voor de deling. Zwitserland is daarentegen het dragend voorbeeld van een staat die ondanks zijn etnische en culturele heterogeniteit een duurzame samenhang vertoont.

Het is sinds 'Maastricht' gewoonte geworden om de dynamiek van de tegenstellingen tussen het zich verenigende Europa en zijn onderdelen, de staten, uit te vergroten. Maar de ondermijnende krachten van het sociaal-economische tribalisme verdienen niet minder de aandacht. Hoezeer de ene, vrije markt ook in het centrum van de Europese samenwerking staat, de interregionale solidariteit is van het begin af evenzeer een fundament onder het Europese bouwwerk geweest. Een Bossi, opererend op Europese schaal, zou aan die solidariteit onmiddellijk een einde maken. Het gevaar dat Bossi en zijn Lega Nord niet alleen voor Italië betekenen, maar ook voor Europa als geheel, is daarmee aangegeven.