Bankiers zijn dik tevreden met Kok

DEN HAAG, 18 SEPT. Premier Kok waarschuwt voor euforie. Maar de bankiers waren tijdens het traditionele Prinsjesdag-debat vol lof. Bijna tachtig procent geeft het kabinet een voldoende. “Het kabinet slaagt voor het Europees examen cum laude,” vatte Elco Brinkman de discussie over de rijksbegroting samen.

De heer in het grijs wilde een vraag stellen aan thesaurier-generaal Henk Brouwer en rees moeizaam uit zijn stoel. “Sorry, ik heb een beetje last van mijn rug.” “Het is de staatsschuld,” probeerde de topambtenaar van Financiën. “Ik ben gevestigd in Luxemburg”, riposteerde de heer in het grijs. “Ik heb er geen last van.”

Gisteren sprak Brouwer zijn ambtelijk testament uit tijdens het debat georganiseerd door Van Lanschot Bankiers. Vijf jaar lang brak Brouwer een lans voor een trendmatig begrotingsbeleid; een streng uitgavenbeleid, dat niet fluctueert met conjuncturele mee- of tegenvallers. “Het recept werkt,” constateerde Brouwer gisteren en daarmee lijkt zijn ambtelijke missie vervuld. Met ingang 1 juli volgend jaar verruilt de thesaurier zijn functie als belangrijkste ambtelijke adviseur van de minister van Financiën voor een zetel in de directie van De Nederlandsche Bank.

De nieuwe begrotingsregels werken “omdat de spelers bereid waren zich er aan te houden, dan wel bij dreigende overtreding werden afgefloten door de arbiter” (lees Zalm). En Brouwer erkende dat door de relatief gunstige economische groei “de spelregels nog niet hard getest” zijn.

Zijn laatste Prinsjesdag-rede gebruikte de thesaurier-generaal om een toekomst voor het begrotingsbeleid te schetsen. Het financieringstekort en de staatsschuld dalen voldoende om deel te nemen aan de Europese en Monetaire Unie (EMU). Begin 1998 bepalen de Europese regeringsleiders op basis van de resultaten van 1997 welke landen mogen deel nemen aan die monetaire unie.

Brouwer adviseert het volgende kabinet om het EMU-tekort (2,2 procent van het bruto binnenlands produkt in 1997) terug te brengen naar één procent. “Dat is helemaal niet zo'n ambitieuze opgave.” Een staatsschuldquote van 60 procent is dan realiseerbaar in 2005 (volgend jaar bedraagt de staatsschuld uitgedrukt als percentage van het bruto binnenlands produkt 76,2). Wanneer na 2002 de reductie wordt volgehouden totdat er een sluitende begroting is dan ontstaat ruimte - immers de overheid is steeds minder kwijt aan rente - om de kosten van de vergrijzing op te vangen en geld vrij te maken voor infrastructuur en lastenverlichting.

Brouwer pleitte daarnaast voor invoering van een kapitaaldienst. Minister Gerrit Zalm van Financiën heeft in de Miljoenennota al toegezegd dat het kabinet nog dit jaar haar visie op de kapitaaldienst zal presenteren. De begroting wordt dan gesplitst in lopende uitgaven (zoals salarissen van ambtenaren en subsidies) en investeringen. Zo is het in het huidige begrotingsstelsel 'verstandig' om staatsdeelnemingen te verkopen: het levert direct inkomsten op, maar met het verlies aan dividenden wordt geen rekening gehouden. Met een kapitaaldienst kan de afweging tussen consumptieve en investeringsuitgaven beter worden gemaakt, hoewel Brouwer waarschuwde dat overheidsinvesteringen niet per sé beter zijn dan consumptieve uitgaven. “Een zesbaansweg naar the middle of nowhere lijkt minder nuttig dan onderwijsuitgaven.” Tot slot moet een volgend kabinet verder de lasten voor burgers en bedrijven verlichten. De lastendruk is tijdens het kabinet-Kok met ongeveer 10 miljard gulden verminderd.

“Is dit wensenlijstje realiseerbaar of gebaseerd op dagdromerij,” vroeg Brouwer zich af. “Het lijkt te mooi om waar te zijn” maar zelfs bij een behoedzame economische groei van ongeveer twee procent moeten deze ambities te realiseren zijn. Tekortreductie, investeren in infrastructuur en lastenverlichting. De topambtenaar heeft zijn ambtelijk testament uitgesproken en de visie van De Nederlandsche Bank op de Nederlandse overheidsfinanciën in het begin van de volgende eeuw is nu bekend.

Via een enquête peilde gastheer van Lanschot de mening in theater Diligentia. Bijna tachtig procent geeft het kabinet een voldoende. “Het kabinet slaagt voor het Europees examen cum laude”, vatte de voormalige fractievoorzitter van het CDA, Elco Brinkman, de discussie over de rijksbegroting samen. Zijn partijgenoot en voormalig staatssecretaris van verkeer en waterstaat Tjerk Westerterp ondernam een poging om de euforie te temperen. “Ik vrees dat we ons met ons allen in de luren laten leggen,” aldus de oud-directeur van de Amsterdamse optiebeurs. De staatsschuldquote daalt volgend jaar weliswaar met 2,6 procentpunt, maar dit wordt voor bijna de helft veroorzaakt door eenmalige maatregelen. En van een staatsschuld van 26.000 gulden per burger krijgt zelf een Luxemburger pijn in zijn rug.

    • Cees Banning