Van Thijn laakt klimaat rond stembus Bosnië

SARAJEVO, 17 SEPT. Ed van Thijn, hoofd van de waarnemersmissie van de Europese Veiligheidsorganisatie OVSE bij de verkiezingen in Bosnië, heeft gisteren geconcludeerd dat de verkiezingen van zaterdag “technisch goed” zijn verlopen. Hij riep gisteren de OVSE op de Bosnische Serviërs te verplichten hun separatisme op te geven.

“De vrede is op verkiezingsdag bewaard gebleven en dat is winst”, aldus Van Thijn. Maar het “algemene klimaat” waarin de verkiezingen plaats hadden, noemde hij “in sommige gevallen onder de standaard van de OVSE”.

Van Thijn zei dat niet alle partijen vrij campagne hebben kunnen voeren en dat niet alle partijen vrije toegang hadden tot de media. Bovendien was er op de verkiezingsdag onvoldoende vrijheid van beweging, waardoor maar een klein aantal vluchtelingen de grens van de moslim-Kroatische naar de Servische entiteit in Bosnië kon oversteken om te stemmen. Als mogelijke redenen voor de lage opkomst van de vluchtelingen bij de verkiezingen noemde Van Thijn angst, gebrekkige informatie over transport, en het feit dat de meeste stembureaus buiten het centrum van de dorpen waren ingericht, waardoor kiezers strikt genomen buiten hun oorspronkelijke woonplaats moesten stemmen.

Van Thijn wees ook op de problemen met kiezersregistratie. Veel stemgerechtigden konden niet stemmen omdat ze niet stonden geregistreerd, de procedure voor de stemming was gecompliceerd en er waren lange rijen wachtenden voor de stembureaus. Maar, zei Van Thijn, “de verkiezingsdag is slechts één dag in een lang proces van democratisering”.

Van Thijn noemde de verkiezingen in Bosnië niet “vrij en eerlijk”, maar zei dat zij moeten worden gezien als onderdeel van een poging om de conflicten in Bosnië op te lossen. “Ik spreek mijn sterke hoop uit dat de democratische instituties wortel schieten en dat over twee jaar verkiezingen kunnen worden gehouden onder betere omstandigheden”, aldus Van Thijn.

Van Thijn had twee aanbevelingen aan de OVSE. Hij zei dat van de leiders van de Servische Democratische Partij (SDS), de partij die tot voor kort door Radovan Karadzic werd geleid, een schriftelijke verklaring moet worden geëist waarin zij de principes van het Verdrag van Dayton onderschrijven en afzien van afscheiding. Van Thijn zei bezorgd te zijn over de separatistische campagne van de SDS, die “een hypotheek legt op de opbouw van Bosnië”. Van Thijn gaf verder de aanbeveling de gemeenteraadsverkiezingen, die zaterdag ook hadden moeten worden gehouden maar zijn uitgesteld wegens7 fraude met de registratie, pas te houden als de kiezersregistratie in orde is en er meer bewegingsvrijheid bestaat.

Pagfina 5: Van Thijn: conclusies moeten meewegen

De voorlopige verklaring van Van Thijn komt nadat de afgelopen weken onduidelijkheid was ontstaan over zijn mandaat. Voor de Amerikaanse regering, die wil dat de verkiezingen in Bosnië met het oog op de verkiezingen in eigen land in november goed verlopen, was de onafhankelijke positie van Van Thijn in toenemende mate een probleem. Van Thijn heeft steeds gezegd dat hij over het verloop van de verkiezingen “de waarheid en niets dan de waarheid” zal verkondigen. Tien dagen geleden zei hij tijdens een bijeenkomst bij de OVSE dat hij zou aftreden als zijn mandaat werd gewijzigd. Maar volgens Van Thijn is van wijziging van zijn mandaat nooit sprake geweest en is het belangrijk dat hij eerst over het verloop van de verkiezingen rapporteert en het Amerikaanse hoofd van de OVSE-missie in Sarajevo, Robert Frowick, pas daarna. De Amerikaan Frowick heeft over de geldigheid van de verkiezingen het laatste woord en niet de Zwitserse OVSE-voorzitter Flavio Cotti zoals aanvankelijk de bedoeling was.

De aanbevelingen van Van Thijn moeten door Robert Frowick worden verwerkt in het eindrapport van het Provisionele Verkiezingscomité (PEC) van de OVSE, maar ze zijn niet bindend voor het uiteindelijke besluit over de geldigheid van de verkiezingen. Van Thijn zei na afloop van de persconferentie dat het niet aan hem is om zich uit te spreken over de geldigheid van de verkiezingen. “Mijn taak is te berichten over de kwaliteit van de verkiezingen. Het is de bedoeling dat men mijn adviezen buitengewoon serieus neemt.”

De internationale crisisgroep ICG, een intergouvernementele organisatie die toeziet op de implementatie van het Dayton-akkoord heeft in een verklaring geschreven dat de verkiezingen in Bosnië “noch vrij noch eerlijk” zijn verlopen. De ICG heeft steeds gepleit voor uitstel van de verkiezingen omdat in Bosnië niet aan de minimale voorwaarden voor democratische verkiezingen zou zijn voldaan.