De analyticus

Tamelijk lang geleden toen Johan Cruijff nog over de vaderlandse velden dartelde, heb ik hem eens een interview moeten afnemen. Ik schrijf opzettelijk dat het een kwestie van moeten was en niet van mogen, want het was geen pretje de latere Salvador van Catalonië de microfoon onder de neus te houden.

ist namelijk nooit wat er zou komen en gesprekjes waarin de interviewer gedurig vraagt wat de maestro nu eigenlijk in rond en begrijpelijk Nederlands bedoelt, plegen niet uit te blinken door verstaanbaarheid. Het was met Cruijff-de-voetballer altijd raden naar hetgeen achter zijn woorden eventueel zou zitten. Er zijn nu eenmaal mensen, die het zo verschrikkelijk-diepzinnig bedoelen, dat gewone stervelingen met de mond open en in raadselen gehuld achterblijven. Toch is dat ene interview dat mij is bijgebleven, uiteindelijk nog aardig verlopen, omdat ik me dermate kwaad maakte over het mysterieuze taalgebruik van J.C., dat ik hem woedend in de rede viel met het dringende verzoek op concrete vragen nu toch eindelijk eens duidelijk en voor hele en halve leken verstaanbaar te antwoorden. En waarachtig - dat deed hij toen!

Maar hij kan en kon het bijna niet laten geheimzinnig-klinkende redenaties uit te kramen en Studio Sport, dat hem onlangs binnenhaalde als analyticus (een nieuw beroep) heeft dat nu ook aan den lijve ondervonden. Dus stond Kees Jansma, de ervaren rot, dezer dagen in Turijn in het stadion om uit de mond van het grote orakel te vernemen hoe het nu werkelijk was toegegaan bij Juventus-Manchester United. Eigenlijk had Kees het best zelf kunnen vertellen zonder de hulp van een betweter, die bovendien zijn eigen zoon stond te verdedigen, wat uit een oogpunt van vaderliefde iets vertederends had, maar journalistiek gezien aanvechtbaar was. Waarom haalt Studio Sport Cruijff binnen? Punt één: hij is op dit moment beschikbaar. Punt twee: Sport 7 heeft Willem van Hanegem en Wim Kieft. Mart Smeets schreef onlangs in Trouw dat er veel te veel analytici waren en hij noemde er een stel op. Ongelijk had hij niet, maar er stond niet bij, dat zijn omroep zelf het voorbeeld had gegeven - denk aan de berichtgeving over de Europese Kampioenschappen, waar zelfs een zwakke prater als Henk Vos gelegenheid kreeg zijn zegje te doen. En waar men Hans Kraay sr. en Wim Kieft naast elkaar in beeld bracht, bij wijze van duo-optreden. Beiden vind ik goed, maar dan apart en niet gehinderd door wat de collega zojuist heeft gezegd.

Is de analyticus nodig? Niet strikt en niet altijd. Er zijn vele vlakke wedstrijden, waar een goede commentator uitstekend mee uit de voeten kan, zodat bij het laatste fluitsignaal alles gezegd is wat noodzakelijk was. Maar is het werkelijk boeiend, zijn er opvallende ingrepen van coaches zichtbaar, is er (als het even kan) een botsing van speelstijlen, kortom: is het verloop spectaculair en boeiend, dan kan een bekwaam analyticus het een en ander verduidelijken en bovendien enkele spelacties per beeld in de aandacht van de kijkers terug halen. Maar het mag natuurlijk niet zo worden, dat de reguliere commentator zich gaat beperken tot het namen noemen, zonder meer, onder het motto: de analyticus vertelt straks het hoe en waarom wel. Een rechtgeaard commentator mag zijn vak niet laten uithollen.

En wat Cruijff betreft: Nee, hij is geen warhoofd, geen zwetser, geen doorgedraaid beoordelaar. Hij mist alleen de gave van het juiste woord op het juiste moment en daarom moet hij bij zijn leest blijven. Het frappante is, dat Van Hanegem, hoewel hij ook wel eens overhoop ligt met de Nederlandse taal, wel degelijk de gave bezit om duidelijk te zeggen hoe hij ergens over denkt.

    • Herman Kuiphof