Eigenbelang Dole blokkeert ratificatie wapenconventie

WASHINGTON, 16 SEPT. Zelfs partijgenoten van de Amerikaanse presidentskandidaat Bob Dole geven toe dat de voormalige senator vooral aan zijn eigen verkiezingscampagne dacht, toen hij eind vorige week voorkwam dat de Senaat instemde met de Chemisch Wapens Conventie, het internationale verdrag tegen produktie, opslag en gebruik van chemische wapens.

Door tussenkomst van Dole is Amerikaanse ratificatie van het verdrag nu op de lange baan geschoven.

Op zijn vroegst volgend jaar kan het Congres, in nieuwe samenstelling, het verdrag opnieuw aan de orde stellen. Of er dan voldoende steun voor zal zijn, hangt af van de uitslag van de verkiezingen op 5 november, als de Amerikanen niet alleen een president kiezen maar ook een nieuw Congres. Voor de ratificering van verdragen is een tweederde meerderheid in de Senaat vereist.

Tot nu toe hebben 63 landen de Conventie geratificeerd. Deze zal in werking treden als nog twee andere landen van de 160 die het verdrag hebben getekend, overgaan tot ratificatie. De internationale commissie die toezicht moet houden op naleving, wordt gevestigd in Den Haag.

Amerikaanse ratificatie van het verdrag, dat tot stand is gekomen onder de (Republikeinse) presidenten Reagan en Bush en dat steun genoot in beide partijen, leek aanvankelijk vrijwel verzekerd. Conservatieve Republikeinen als senator Jesse Helms en meerderheidsleider Trent Lott hadden onvoldoende stemmen om goedkeuring te blokkeren. Maar de afgelopen weken waren zij een felle campagne begonnen tegen het verdrag, waarover vorige week zou worden gestemd.

Woensdagavond laat begon de balans naar hun kant door te slaan: Dole, die het verdrag tot dan toe altijd had gesteund, riep zijn voormalige collega's in de Senaat per brief op om tegen te stemmen. Liever dan een nederlaag te leiden, besloten de voorstanders van het verdrag en de regering-Clinton daarop om de stemming uit te stellen tot na de verkiezingen.

Hoewel Dole inhoudelijke bezwaren aanvoerde, kunnen zijn plotselinge bedenkingen moeilijk los gezien worden van zijn nog altijd moeizaam verlopende verkiezingscampagne. Zijn partijgenoot Richard Lugar, een van de voornaamste pleitbezorgers van het verdrag, betreurde dat de zaak “op een schadelijke manier gepolitiseerd” is. Ratificatie van het verdrag had Clinton de kans gegeven te pronken met dit belangrijke internationale ontwapeningsakkoord.

The New York Times beschuldigde Dole er gisteren in een hoofdartikel van dat hij het nationale belang ondergeschikt heeft gemaakt aan zijn eigen kansen in de presidentsverkiezingen. “Dat Dole zijn vastgelopen campagne weer vaart probeert te geven door zo'n belangrijk en heilzaam verdrag te blokkeren, geeft aan hoe wanhopig hij is”, aldus de krant.

Tegenstanders van het verdrag, onder wie de voormalige ministers van Defensie Cheney en Weinberger, betogen dat naleving niet afgedwongen en zelfs niet gecontroleerd kan worden. Het verdrag zou een vals gevoel van veiligheid creëren. Bovendien zou het de Amerikaanse chemische industrie onderwerpen aan huiszoekingen van de internationale controlecommissie die op gespannen voet staan met de Amerikaanse grondwet.

De belangenorganisatie van grote chemische bedrijven als Dow Chemical en E.I.duPont de Nemours heeft echter fel gepleit voor ratificatie. Als het verdrag in werking treed zonder Amerikaanse deelname kunnen de ondernemingen hun toegang verliezen tot buitenlandse markten, waardoor ze jaarlijks 60 miljard dollar aan exportinkomsten vrezen mis te lopen.

Voorstanders van het verdrag, onder wie de voormalige minister van buitenlandse zaken James Baker III en generaal b.d. Colin Powell, erkennen dat het geen absolute garantie biedt dat deelnemende landen zich eraan houden. Wel zou het de controle in belangrijke mate vergemakkelijken. Bovendien zou het voor terroristen moeilijker worden om gifgas te bemachtigen. De Verenigde Staten zijn overigens al begonnen met de vernietiging van hun arsenaal chemische wapens.