'Babymummies verwijzen niet naar winti of voodoo'

AMSTERDAM, 16 SEPT. De resten van drie gemummificeerde baby's die vorige week in het huis van een Surinaamse man zijn gevonden, verwijzen waarschijnlijk niet naar voodoo, winti of andere Afro-Amerikaanse magische geneeswijzen. Dit zegt de Utrechtse antropoloog W. Hoogbergen.

Hij denkt dat Frits R., die van verkrachting wordt beschuldigd, “gewoon gestoord” is. “In elk geval worden in die Afro-Amerikaanse geneeswijzen geen kinderen geofferd.” Hoogbergen heeft historisch onderzoek gedaan naar weggelopen slaven in Suriname en over voodoo- en winti gepubliceerd.

“Voor zover ik weet, zijn er nog nooit baby's geofferd of mensen gemummificeerd.” De benaming 'voodoo-rituelen' voor de praktijken van de verdachte is volgens Hoogbergen onjuist en geïnspireerd door westerse horrorfilms. Wèl zou R. volgens hem kunnen denken dat hij mensen kan beheksen en zich bezighouden met door Hoogbergen genoemde 'donkere kanten' van winti of voodoo, ofwel hekserij.

De Amsterdamse politie vond vorige week drie gemummificeerde baby's bij R., die zich volgens de politie, zelf een 'voodoo-geneesheer' noemt. Twee van die babylijkjes zaten in plastic poppen, door de politie aangeduid als 'voodoo-poppen'. Bij een vriendin van R. werd nog een babylijkje gevonden. Na de bekendmaking van de arrestatie van R. en de vondst van de babylijkjes zijn bij de politie enkele tientallen tips binnengekomen. De politie werkt op dit moment met meer dan tien mensen aan de zaak. Het Gerechtelijk Laboratorium in Rijswijk verricht onderzoek naar de herkomst van de babylijkjes. Volgens een woordvoerder van de Amsterdamse politie zal dat onderzoek nog enige tijd duren.

De politie trad bij R. binnen na aangifte van verkrachting van een 24-jarige vrouw. R. was bevriend met de moeder van die vrouw. De moeder is in mei onder verdachte omstandigheden overleden. Naar de oorzaak van haar overlijden wordt onderzoek gedaan. Van wie de baby's zijn, waar ze vandaan komen, hoe oud ze zijn en of ze zijn vermoord, is nog onbekend.

'Voodoo' of 'zwarte magie' zijn volgens Hoogbergen etiketten die Amerikanen en Europeanen hebben geplakt op veel 'magische' geneeswijzen die slaven driehonderd jaar geleden meenamen uit Afrika naar het Caraïbisch gebied, “En daarbij denkt iedereen dan aan enge poppen met naalden erin of aan vergiftiging.” Ze bedoelen volgens hem 'wisi', die de 'zwarte' kant van winti of voodoo heet te zijn. Het Surinaamse woord wisi is afkomstig van het Engelse 'witch', heks, en wordt algemeen beschouwd als een kwalijke pratijk, aldus Hoogbergen.

Voodoo en winti zijn respectievelijk Haïtiaanse en Surinaamse varianten van Afrikaanse geloofsovertuigingen, uit onder andere Senegal en Angola. Elk Caraïbisch land kent zijn eigen variant en ook de gekerstende slaven behielden vaak hun vorm van Afrikaanse geloofsbeleving. In Suriname zijn het met name de creolen en bosnegers die in winti geloven. Ook veel Nederlandse Surinamers geloven erin, al hangen ze daarnaast soms het katholicisme of een ander geloof aan, zegt Hoogbergen. “Andere Surinamers vinden winti slechts hocus-pocus.”

Winti betekent 'geesten' en is een geloof dat in ziel of geest verklaringen zoekt voor ongemak en leed in het leven. Hoogbergen: “Mensen zijn vooral geneigd winti aan te grijpen als verklaring voor verschijnselen in tijden van tegenspoed.” Winti en voodoo kennen geen kerken waar regelmatig bijeenkomsten worden georganiseerd. Wèl kunnen winti- en voodoo priesters de rol van geneesheer hebben. Deze functie zou Frits R. naar eigen zeggen ook vervullen.

Wie fysieke of geestelijke problemen heeft en daarvoor geen baat vindt bij de reguliere geneeskunde en in winti gelooft, wendt zich tot een geneesheer ('bonuman'). Hij geldt als een medium van de geesten. De bonuman voert gesprekken met de patiënt en kan daarbij in trance raken of ingevingen krijgen.

R. zou volgens de dochters van de overleden vrouw ook op deze wijze hun moeder hebben 'gediagnosticeerd'. “Omdat bonumans niet gediplomeerd zijn, maar het moeten hebben van hun naamsbekendheid, is het moeilijk integere geneesheren van oplichters te onderscheiden”, zegt Hoogbergen. Volgens hem hebben deze therapieën soms effect, alleen al omdat de patiënt veel aandacht krijgt.