Schoolzwemmen is 'noodzaak' voor migrantenkind

Migrantenkinderen hebben een anderhalf tot tweemaal zo grote kans op overlijden als Nederlandse kinderen. De onderzoeker acht verplicht schoolzwemmen op jongere leeftijd een remedie.

ROTTERDAM, 14 SEPT. “Schoolzwemmen moet weer verplicht worden en dan het liefst voor de jongste kinderen op de basisschool. Als kinderen op jongere leeftijd via school leren zwemmen, zouden er niet zoveel kinderen door verdrinking om het leven komen. Dat geldt vooral voor allochtone kinderen.”

Prof.dr. T.W.J. Schulpen, die vorige week een rapport uitbracht over de verhoogde sterftekansen van allochtone kinderen, is stellig over het verplichte schoolzwemmen. Nu hangt het van de gemeente of zelfs van de basisschool af of kinderen via school leren zwemmen.

Schulpen: “In de grote gemeenten wordt nog wel aan schoolzwemmen gedaan. Maar meestal pas in groep 5 en 6, als de kinderen al negen of tien jaar oud zijn. Dat is te laat want kinderen verdrinken vooral als ze jong zijn. Ik begrijp best waarom ze zo laat beginnen: dan is de effectiviteit veel hoger, een groter percentage haalt het diploma. Maar uit het oogpunt van veiligheid is laat leren zwemmen helemaal verkeerd.”

Nederlandse ouders weten dat. Massaal brengen zij hun jonge kroost, vaak al op vier- of vijfjarige leeftijd, naar zwemles. Het kost niet alleen veel tijd, maar ook veel geld, al legt de gemeente vaak wel geld bij. Hoog opgeleide ouders brengen soms hun baby van enkele maanden oud al naar zwemles, een modieuze trend die uitgaat van het idee dat de baby in de baarmoeder zwemt en dat de aansluiting daarmee niet verloren mag gaan. Ook zwemmen de ouders vaak met hun kinderen mee om ze het zelf te leren.

De zwembaden spelen hierop in met allerlei speciale programma's. Er is peuterzwemmen, kleuterzwemmen, gemengd zwemmen, ouderzwemmen en gewoon diplomazwemmen. Omdat de zwemles vrijwillig is, is de instructie klantvriendelijk geworden: geen snerpende fluitjes en bulderende badmeesters meer. Ook het diploma-zwemmen ('afzwemmen') gebeurt in een vriendelijke sfeer. Geslaagden krijgen vlaggetjes, muziek en bloemen. En meestal slaagt iedereen want de selectie vindt van tevoren plaats.

Het idee dat de ouders zelf voor zwemles van de kinderen zorgen, bestaat nauwelijks bij allochtone groepen. Het is te duur, het kost teveel tijd of het is gewoon de gewoonte niet - in het oosten van Turkije of het zuiden van Marokko bestaat zelden de mogelijkheid, laat staan de noodzaak.

Zodoende moeten allochtone kinderen het vooral hebben van schoolzwemmen. Echter twee jaar schoolzwemmen (meestal 32 lessen van een half uur per jaar) is aan de krappe kant voor het halen van een diploma. Eén jaar schoolzwemmen is vrijwel zeker te weinig. Bijkomend probleem is dat sommige islamitische ouders hun dochter liever niet in zwempak tussen de jongens zien zwemmen. Zij neigen ernaar om hun dochters aan zwemles te onttrekken.

Uit recente, nog niet gepubliceerde tellingen van de GGD in Amsterdam blijkt dat inderdaad heel wat allochtone kinderen de zwemkunst niet meester zijn. Terwijl van de Nederlandse jongens op 14-jarige leeftijd slechts 2 procent geen zwemdiploma heeft, is dat voor Surinaamse jongens 23 procent, Marokkaanse jongens 24 procent en Turkse jongens 28 procent. Allochtone meisjes zwemmen nog veel slechter: gemiddeld heeft 44 procent op hun veertiende jaar nog geen zwemdiploma.

Toch zijn de leerlingen in grote steden nog goed af. Sinds het schoolzwemmen niet meer is opgenomen in de kerndoelen, waarin staat wat leerlingen op de basisschool moeten kennen en kunnen, is de gemeente vrij om al dan niet schoolzwemmen te geven. Maar in de grote steden, waar de meeste allochtonen wonen, staat schoolzwemmen overal op het programma. In Utrecht krijgen de kinderen twee jaar zwemles. Volgens L. Leseman van de Dienst Sport en Ontwikkeling gaat het met de Turkse en Marokkaanse kinderen steeds beter: “Op islamitische scholen zwemmen de jongens en meisjes gescheiden, waardoor ouders er minder problemen mee hebben. Op de andere scholen krijgen de allochtone kinderen vanzelf extra aandacht, omdat veel Nederlandse kinderen al kunnen zwemmen.” Ook in Amsterdam is twee jaar schoolzwemmen regel, al bestaan er uitzonderingen. Zo geeft de Openluchtschool in Amsterdam-Zuid maar één jaar, omdat vrijwel alle leerlingen al een diploma hebben en er met schoolzwemmen veel tijd verloren gaat.

In kleine steden daarentegen is er meestal veel minder zwemles via school. A. de Kruif van de gemeente Haarlem weet dat de scholen maar één jaar zwemmen geven. Zo ook Deventer en Alkmaar. In Abcoude is de zwemles helemaal afgeschaft. De reden is veelal praktisch: er zijn weinig allochtone leerlingen, het merendeel van de kinderen kan al zwemmen.

Waar echter hoge concentraties migranten wonen, wordt er extra hard aan getrokken. In de Rotterdamse deelgemeente Feyenoord wordt het schoolzwemmen al in groep vier en vijf gegeven. Volgens woordvoerder L. Sies organiseren de scholen op woensdagmiddag ook voor een kleine vergoeding zwemles voor groep drie met vooral zesjarigen. De woordvoerder: “De meeste kinderen doen mee. Echt zwemmen leren ze niet, maar ze zijn al een eind gewend. Ze komen in de buurt van Nederlandse kinderen, die voor 70 procent een diploma hebben voor ze gaan schoolzwemmen.”

Is Feyenoord een uitzondering? Sies: “Met dit project misschien. Maar mijn ervaring is dat gemeenten met veel allochtonen het schoolzwemmen koesteren.”

    • Rob Biersma