Ontembare Najdorf

Hoe heb je gespeeld?“ “Ach, ik heb een domme blunder gemaakt.“

Het kan lijken alsof de schaker hier harde zelfkritiek uitoefent, maar dat is niet zo. Wat hij wil zeggen is dit: “Ik was een eind op weg om de overwinning te behalen die mij toekwam, toen ik in een moment van onoplettendheid een absurde fout maakte die het logische verloop van de partij zo verstoorde dat de overwinning geheel onverdiend naar mijn tegenstander ging, een sukkel wiens afgrondelijke onnozelheid wel schrijnend duidelijk bleek uit het feit dat hij het als de gewoonste zaak van de wereld beschouwde.“

Vorige week kwam ik de Amerikaan Arnold Denker tegen. Hij is 82 jaar en hij ziet er uit als iemand van zeventig die zich prima in vorm heeft gehouden en net fris gedoucht en geparfumeerd van de tennisbaan komt. Hij kwam van het Stauntontoernooi in Groningen. Hoe was het gegaan? Heel goed, zei Denker. Een gewonnen, een remise. Ik kon niet nalaten te informeren hoe het in de derde partij was gegaan. “Ach, een domme partij tegen Najdorf waarin ik een stuk wegblunderde“, zei Denker.

Een paar dagen later zag ik de partij. Najdorf had steeds voordeel gehad en tenslotte een aardige combinatie uitgevoerd waarmee hij een stuk won. Het was wel heel moeilijk om daar een onnodige blunder van Denker in te zien. Die Denker. Nog steeds niet te oud voor dat kinderachtige zelfbedrog. En zo hoort het ook, bedacht ik. Het zal de wens van iedere rechtgeaarde schaker zijn, dat hij op zijn 82ste nog steeds zo slecht tegen zijn verlies kan als Denker.

Wit Najdorf-zwart Denker

1. d2-d4 Pg8-f6 2. c2-c4 g7-g6 3. Pb1-c3 Lf8-g7 4. e2-e4 d7-d6 5. Lf1-e2 0-0 6. Pg1-f3 c7-c6 7. 0-0 Lc8-g4 8. Lc1-e3 Dd8-c7 9. Pf3-d2 Lg4xe2 10. Dd1xe2 e7-e5 11. d4xe5 d6xe5 12. c4-c5 Pb8-d7 13. Pd2-c4 b7-b5 14. c5xb6 a7xb6 15. a2-a4 Tf8-b8 16. Ta1-c1 Lg7-f8 17. f2-f4 Lf8-h6

Dit is een fout in een moeilijke stelling, maar het woord blunder is niet van toepassing. Zo makkelijk was het niet om hier te zien dat wit zes zetten later de partij met het schijnoffer van een toren zou beslissen. 18. f4xe5 Lh6xe3+ 19. De2xe3 Pf6-g4 20. De3-f4 Pg4xe5 21. Pc4xe5 Pd7xe5 22. Pc3-d5 Dc7-d6 23. Tc1xc6! Zwart gaf op.

Smislov won de groep van de oude helden die ook in 1946 hadden meegedaan met 2,5 uit 3. Daarna reisde hij naar Parijs om een oefenmatch te spelen tegen de dertienjarige meester Etienne Bacrot. De Franse wonderknaap won met 5-1 en Smislov kan zich nu bezinnen op het verband tussen leeftijd en speelsterkste.

Najdorf had 2 uit 3 in Groningen en hij had de eerste plaats met Smislov kunnen delen als hij niet zijn landgenoot Guimard, die echt een verschrikkelijke blunder had gemaakt, een vriendenremise had geschonken. Najdorf is 86 jaar. Een paar maanden geleden kreeg hij tijdens het toernooi in het Spaanse Dos Hermanas, waar hij als toeschouwer was, een hartaanval. Hij had naar Elista willen gaan, om naar Karpov-Kamsky te kijken, maar dat ging niet door, het werd het ziekenhuis. Hoe gaat het nu met hem, vroeg ik aan Denker. O, niet slecht. Van Groningen zou Najdorf naar Israël gaan en vandaar naar Griekenland en dan zou hij naar Jerevan vliegen om bij de olympiade als captain van het Argentijnse team op te treden. Hij had een gediplomeerde verpleegster meegenomen op de reis, want je weet maar nooit. Bravo!

Die olympiade begint morgen. Tot 2 oktober zal de rest van de schaakwereld woest en ledig zijn, want bijna alle topspelers zitten in Jerevan. Helaas niet Jeroen Piket, die na de olympiade van Moskou 1994 ieder vertrouwen in evenementen die zich afspelen op het grondgebied van de voormalige Sovjet-Unie heeft verloren. Ten onrechte, denk ik. De Armeniërs bereiden zich al jaren voor op deze olympiade en ze zullen er vast iets mooiers van maken dan de chaotische bende van Moskou 1994. Neem een voorbeeld aan Najdorf, jongeman, zou ik Piket willen toeroepen, maar het is te laat. Tijdens de olympiade zal ook een nieuwe president van de

gekozen worden. Zal de wonderlijke avonturier Iljoemzjinov de leider van de internationale schaakwereld blijven? Wij houden ons hart vast.

En nu iets geheel anders. Test uw eindspelkennis.

Hoe staat dit? Lees niet verder voordat u er zelf over nagedacht heeft, het is leerzaam.

Misschien herinnert u zich dat Jan Timman in het laatste Hoogovenstoernooi een partij tegen Sjirov opgaf in een stelling - een pionneneindspel - die later remise bleek te zijn. Aanleiding voor de Australische grootmeester Ian Rogers om in het septembernummer van British Chess Magazine een galerij van soortgelijke dwalingen te tonen. Hij is ook met eigen werk vertegenwoordigd, de diagramstelling. Het is de afgebroken stelling van Rogers-Averbach, Manila 1979. Rogers was jong en onervaren. Het was zijn eerste grootmeestertoernooi. Averbach was bijna de hele partij in het voordeel geweest en in het eindspel had Rogers zich ernstige zorgen gemaakt over de zwarte gedekte vrijpion op e5. Hij had 1. b4-b5! afgegeven. Dat bereidt een pionnendoorbraak voor: 2. c5 dxc5 3. a5 bxa5 4. b6 cxb6 5. d6. Natuurlijk werkt dat alleen als de zwarte koning niet in de buurt is van de witte d-pion die tenslotte als vrijpion over blijft, maar Rogers merkte tijdens de analyse, samen met zijn kamergenoot Terrey Shaw, al gauw dat de dreiging van die pionnendoorbraak zwarts koning zo zou beperken in zijn bewegingen dat wit geen verliesgevaar liep. Toen werd er op de kamerdeur geklopt. Het was Averbach. Hij bood remise aan. Even denken, zei Rogers. Hij ging terug naar zijn analysebord. Averbach bleef bij de deur rondhangen. Shaw zei tegen Rogers: “Je gaat nu toch niet opeens op winst spelen?“ Nee. Rogers schudde Averbach de hand. Remise. Vervolgens duurde het niet lang voor Rogers tot de conclusie kwam dat hij remise had gegeven in totaal gewonnen stelling, bijvoorbeeld 1...Kg5 2. g4 Kf6 3. Ke4 Kg5 4. c5! en tenslotte haalt wit dame met zijn d- of g-pion. Een sluwe vos die Averbach. De volgende dag zei Averbach dat hij beslist niet besefte dat hij verloren stond toen hij remise aanbood, maar dat geloofde natuurlijk niemand van deze grote eindspelspecialist. It Could Happen to You heet het artikel van Rogers en dat is een waar woord.