Hollands Dagboek

Mark van der Wal (35) is bioloog en staflid van het Wereld Natuurfonds. Zijn partner Martha Klein (32) is milieudeskundige van de UNESCO met als standplaats Jakarta. In januari van dit jaar werden Klein en Van der Wal in de Indonesische provincie Irian Jaya door Papoea-rebellen gegijzeld, tijdens een expeditie in het Lorentz-park. Martha was op dat moment drie maanden zwanger. Ruim vier maanden later werden ze bevrijd door het Indonesische leger. Klein en Van der Wal konden terug naar Nederland, waar Martha beviel van hun zoon, Mick. Afgelopen week keerde het gezin terug naar Indonesië.

Woensdag 4 september

(Mark:) Na een redelijk comfortabele vlucht en na een lange tijd van afwezigheid loop ik aan de ene kant met een vertrouwd en anderszins enigszins onwennig gevoel richting paspoortcontrole van het 'Soekarno Hatta'. Ik had verwacht dat een van de eerste dingen die me zouden opvallen de zoete, weeë geur van de kreteks zou zijn, dit is echter niet het geval. Is Indonesië me inmiddels vertrouwder dan ik mezelf realiseer, of komt het door de naweeën van mijn verkoudheid? Schuifelend in een lange rij, met onze Mick in zijn Maxi Cosy, Easy Cosy of hoe zijn stoel annex slee ook genoemd mag worden, aan onze voeten bewegen we ons richting uitgang. Dat kleine mannetje heeft zich uitstekend gedragen, tijdens de hele reis geen gehuil. Wat een kereltje!

We vertrekken in een taxi richting Blok A, zoals de wijk in Jakarta heet waar we wonen. Terwijl we over de nieuwe tolweg rijden, een angstaanjagende en weinig vertrouwen uitstralende zeer hoog boven de grond gebouwde betonnen constructie - vorig jaar is er nog een nieuwe tolweg in elkaar gestort - praten we honderd uit over het werk, de recente ontwikkelingen in Irian en in Jakarta, en uiteraard over de saillante details van onze privélevens. De taxichauffeur rijdt tot mijn stomme verbazing zonder omwegen meteen naar het juiste adres en vraagt een dusdanig laag bedrag dat ik me moreel verplicht voel de beste man een forse fooi te geven. 'Thuis' wacht Ibu Tiyem op ons met haar beruchte bananentaart. De schat.

Donderdag Mark van der Wal Voor onze begrippen idioot vroeg opgestaan. Om kwart voor zes werd ik wakker door het vertrouwde geluid van het omhoogschuiven van het stalen rolluik van de 'garage' door Ibu Tiyem. Kwart voor zes. Ibu Tiyem heeft er dan al een reis opzitten van ik schat zo'n drie kwartier. Bij navraag blijkt dat zij elke dag al om vier uur naast haar bed staat. Na een overdonderend bord gebakken mie, onze bagage uitgepakt en het huis enigszins bewoonbaar gemaakt. Vervolgens even het huishouden besproken met Ibu Tiyem en de door haar meegebrachte dame die haar de komende tijd gaat helpen met de verzorging van Mick, Ibu Reni. Mick heeft op zijn minst enige aanpassingsproblemen met de temperatuur en de klamme lucht: hij ligt erbij als een ontevreden pad.

Na urenlange stilte, veroorzaakt door onze vakantie naar Frankrijk en het instorten van onze e-mail connectie, eindelijk weer 'direct' contact gehad met Jim, mijn collega, projectleider, en ik zou haast zeggen vriend, in ons kantoor in Jayapura. Goed om hem weer te horen, alhoewel hij niet echt vrolijk klinkt. Jim heeft besloten zijn positie als projectleider van Lorentz en zijn tijdelijke functie als

-coördinator Irian per 1 oktober neer te leggen. Geen gemakkelijke beslissing, dat weet ik.

Tussen de middag een werklunch bij Koi, een luxe Koreaan op de Jl Mahakam, vlak bij het kantoor van

en een kleine vogeltjes- en siervismarkt. Na de lunch even snel langs een paar kramen van de 'vogeltjes'markt gelopen: naast enkele gekleurde fluiters en wat goudvissen, vele leguanen, een aantal kleinere koeskoes soorten, een klein martertje, een stuk of zeven grijze wouwen en een kleine oehoe-achtige. 's Middags ben ik weer heel even langs

geweest in de hoop Pungki (Agus Purnomo, onze nieuwe country representative) tegen het lijf te lopen. Pungki niet getroffen, echter wel een tijd met Gayatri (de coördinator voor Marinezaken) gesproken over lopende zaken in Irian en op de Aru-eilanden. Ik was blij te horen dat het contract met Teta eindelijk rond is. Na twee jaar Brussel en Leiden waar Teta zojuist haar studie heeft afgerond, kan ze eindelijk terug naar haar geliefde Molukken, nu als vertegenwoordiger van

! Als iemand daar iets van de grond kan krijgen is het Teta. Zoveel spirit deze dame.

Op het moment dat ik dit op 'papier' zet danst Martha met Mick op iets wat zeer Westafrikaans klinkt... hij vindt het geweldig!

(Martha:) Ook ik moet weer wennen aan de vieze klamme hitte. In de middag een taxi besteld voor een kort bezoek aan de bank en het

-kantoor. Natuurlijk moeten Mick en Mark mee. Op zich wonen we niet gek ver van mijn werkplek vandaan, zo'n tien minuten rijden als alles meezit. Het gebouw van de

bevindt zich echter aan de Jalan Thamrin, in het verlengde van de Jalan Sudirman: de drukste verkeersader in het hart van Jakarta met een permanente stroom van langzaamrijdend of stilstaand verkeer. Starend naar de voorbijglijdende moderne verkeerstorens voel ik me wederom beklemd in deze woestenij van beton, glas, asfalt en blik. De bank halen we niet binnen het half uur voor sluitingstijd. Het interieur van het

-kantoor is geheel veranderd maar de 'bewoners' nog nauwelijks. Iedereen stormt op ons af om ons te begroeten en binnen de kortste keren is Mick in beslag genomen door een tiental giechelende en kirrende secretaressen. Terug van weggeweest, alsof er niets gebeurd is: ik kan zo weer aan de slag. Ik weet echter niet of ik dat wel kan, er is voor mij immers wel enorm veel veranderd. Maandag wordt mijn eerste werkdag, we zullen zien.

Mark kondigt aan dat hij toch nog een keer en wel op korte termijn terug naar Yayapura wil gaan, terug naar de hoofdstad van Irian Jaya... een gevoelig punt. Ondanks dat we er met veel mensen over gesproken hebben, kunnen we absoluut niet inschatten of daar nog enige risico's aan verbonden zijn. Het is in ieder geval uitgesloten dat ik en Mick daar weer heen gaan. Ik weet wel waarom hij wil gaan, nog immer heel betrokken bij het Lorentz project waar hij zich vorig jaar zo lang en enthousiast op voorbereid had. Maar echt leuk kan ik het niet vinden en stilletjes hoop ik dat de baas in Jakarta het eveneens geen goed idee vindt.

Een fijne rustige avond, samen een kretekje roken met een blikje Bintang bier. Dit nieuwe gezinsleventje is voor beiden nog heel onwennig maar we zijn vast van plan om daar, hoe dan ook, iets moois van te maken!

Vrijdag

(Mark:) Verslapen! Om kwart voor negen met pijn en moeite het zeer riante bed uitgerold en me richting

begeven. Op het korte stukje tussen ons huis en

breek ik bijna m'n nek door vlak voor het

-gebouw een strategische misstap te doen waardoor ik mezelf met moeite uit het tachtig centimeter diepere open riool weet te houden. Gegrinnik alom.

Als eerste met Pungki een behoorlijk open gesprek gehad over mijn toekomstplannen en verwachtingen. Ik heb hem bevestigd dat Martha en ik liever ergens anders 'opnieuw' willen beginnen en niet lang meer in Indonesië zullen blijven.

Niet bekend

-Lorentz, voorlopig niet mogelijk zijn (alhoewel we officieel nog wel in de bufferzones mogen werken). Voor mij is werken in Irian even geheel van de baan en in Jakarta valt eigenlijk niet te leven. Eieren voor je geld heet dat, jammer maar het is niet anders. Ik moet zeggen dat Pungki, en sowieso de hele staf van

(het Indonesië-programma van

) zich zeer sympathiek opstellen. Feitelijk komt het erop neer, dat ik mijn wensen met betrekking tot het werk maar kenbaar hoef te maken en Pungki ze vervolgens zal proberen in te passen. In zo'n riante positie heb ik me nog nooit bevonden.

Mijn hoofdtaak zal de komende maanden nog steeds nauw verbonden zijn met Lorentz: het organiseren van een 'brainstorming' sessie op hoog niveau over hoe nu verder met het Lorentz-gebied. Niet in het verleden kijken, maar proberen wat we nu nog, gezamenlijk, voor en met de lokale bevolking kunnen uitvoeren. Bij de diverse instanties die achter de schermen bij onze gijzeling betrokken waren bestaat nog steeds een sterke politieke wil om het samenwerkingsverband voort te zetten en ook de huidige donoren hebben hun belangstelling nog niet verloren. Behalve met het voorbereiden van deze meeting ga ik verder met het samenstellen van een dossier voor de aanvraag van de World Heritage Site-status en het organiseren van trainingen voor lokale staf. Wat Lorentz betreft is er dus ook zonder veldwerk nog zat te doen.

Op de vraag van Tim of ik tevens wil deelnemen aan een drietal evaluatiemissies hoefde ik niet lang na te denken: missies naar Kayang Mentrang (Oost Kalimantan), Bentuang Karimun (tegen de grans met Sarawak) en Take Bone Rate (een marienpark, Zuid Sulawesi.

(Martha:)'s Middags met z'n drieën naar de medische kliniek, cq consultatiebureau, om Micks vaccinatieprogramma vast te stellen. Mick presteert het om tijdens het korte wachten op onze beurt zichzelf en zijn moeder geheel onder te poepen. De dienstdoende kinderarts, een nogal chique, geverfde vrouw van middelbare leeftijd, is niet oprecht blij met haar laatste, nu heel vieze, cliëntje van die dag: haar elegant geverfde nagels proberen zo min mogelijk in aanraking met ons ventje te komen. Toch heeft hij, tot zijn schrik, al snel zijn eerste prik te pakken van deze Ibu. Onze wolk van acht weken voldoet aan de gemiddelde afmetingen van een lokaal kind van vier maanden ... vier maanden geleden zwierven we nog door de regenwouden van Irian... wat ben ik toch blij dat de bevalling daar niet hoefde plaatsvinden!

Zaterdag

Uitgeslapen en 's middags naar Kemang timur om wat meubels en een hobbelpaard te kopen. Onderweg in de taxi en ook tijdens het winkelen draait het gesprek om het leven van mensen aan de onderkant van de maatschappij. Hoe kan iemand in godsnaam leven van een minimum inkomen van 120 duizend roepies (zo'n 100 gulden) per maand? Een klein, schamel onderkomen in Jakarta kost al gauw zo'n 70 duizend roepies per maand en is dan zeker niet in het centrum gelegen. De bus naar het werk, eten, schoolgaande kinderen, de dokter...dat kan nooit. Schrijnend die extreme contrasten in deze stad, beangstigend ook die enorme massa mensen met ieder een eigen levensdrift. Onze lieve ibu's confronteren ons op de kleine schaal van ons huidige huishouden dagelijks met deze, te vaak als cliché afgedane problematiek.

Zondag

Om 12 uur met ons hele gezinnetje naar de lunchafspraak met Paul Brouwer (ambassadeur van ons koninkrijk) en zijn vrouw Karen. Paul is natuurlijk zeer nauw betrokken geweest bij de gijzelingsaffaire. Hij heeft ons eveneens geweldig veel steun geboden in de week nadat we vrijgekomen waren: we hebben in alle vrijheid mogen bijkomen en genieten van de weldadige rust en het comfort van zijn residentie. Een aangenaam bezoek, waarna we eveneens weer een stukje wijzer zijn geworden betreffende de laatste gebeurtenissen in dit land.

Maandag

(Mark:) Om 5.30 uur maakt de wekker een gruwelijk eind aan een veel te korte nacht om het begin aan te kondigen van een 'nieuw' geregeld leven. Vanaf vandaag hoort mevrouw Klein namelijk rond half zeven fris en vrolijk in de taxi richting

Thamrin te zitten. Ook dit is weer even wennen.

In de loop van de ochtend heb ik thuis met Adinda gesproken. Tijdens onze gijzeling werd Navy onder de ogen van Adinda en Lita vermoord. Adinda heeft haar hart op papier gelucht om het verdriet over Navy een beetje te kunnen verwerken. Haar boek is nu bijna af, het wachten is op een voorwoord van Sarwono (de minister van milieu), een bijdrage van Ference Mayer (Internationale Rode Kruis), en een stukje van Martha en mij over Tess, en Navy. De vraag naar ons toe is lastig. Met Navy had ik tijdens de gijzeling een zekere band gekregen, maar met Tess hebben we eigenlijk nauwelijks een woord gewisseld; nu iets zeggen over Tess lijkt me moeilijk, bijna hypocriet. Alinda praat veel en ik denk dat ze er redelijk goed uit zal komen. Met Lita gaat het misschien minder goed, alhoewel ze wel weer werkt praat ze volgens Ference en Adinda niet. Ik spreek haar morgen; ik heb nog goed het beeld voor ogen van het hoopje ellende dat ze was in de week nadat Navy en Tess vermoord waren. Ik ben benieuwd of ze naar Martha en mij wel wat gevoelens zal tonen.

(Martha:) Tja, daar zit ik dan weer, een klein kamertje met bureau in een naargeestig kantoorgebouw, waar het verkeer langsdendert. Mijn kamer is veranderd in een soort opslag van papier. Ik probeer wat schoon schip te maken, maar tegelijkertijd komen er paperassen bij die ik door wil worstelen om weer enigszins bij te lezen, en dat is een hoop, eind vorig jaar ben ik naar Irian vertrokken om daar met Mark kerst te vieren en dus, tot de dag van vandaag, niet meer op het werk verschenen. Mijn 'supervisor', hij zou liever hebben dat ik collega zeg, vertrekt binnenkort, en men is blij dat ik terug ben om het gat dat nu in de 'environmental sciences'-sector valt te overbruggen. Dat zal niet meevallen, Ish is een ware krack op het terrein van natuurbescherming en heeft bovendien het productievermogen van een supersonische printmachine. Daarnaast mag ik hem verschrikkelijk graag en had veel liever nog een tijd met hem samengewerkt. Enfin, we nemen het maar gewoon zoals het komt.

De tijd glijdt snel voorbij, voornamelijk gevuld met gezellige praatjes links en rechts. Iedereen wil vooral weten hoe het met m'n kleintje gaat. Aan het einde van de ochtend zijn mijn borsten zwaar en gezwollen: tijd om te 'melken'. Ik ontdek echter dat ik de adapter van het apparaatje ben vergeten en besluit snel naar huis te gaan, een gevoel alsof ik ga knappen. Hier heeft iedereen begrip voor. Zo zit ik dus al snel weer thuis met Mick op mijn schoot.

Dinsdag 10 september

(Mark:) Om 12.30 uur op weg naar

voor een bepreking over de nominatie voor de World Heritage Site-status voor Lorentz. Het geplande gesprek met Stephen Hill over de allang geplande 'operasi ankat babi' (het invliegen van biggetjes in het gebied rond Mapenduma) kan helaas niet doorgaan. Mr. Ishwaran vroeg zich af of het niet strategischer was om voor Irian een cluster van parken voor de

status te nomineren, onder een overkappende noemer als 'Irian heritage', in plaats van alleen Lorentz. Dit lijkt mij niet getuigen van veel realiteitszin. Alles in Irian ligt momenteel heel gevoelig en dat kon nog wel eens een tijd zo blijven. Het lijkt mij al heel mooi als het lukt om Lorentz genomineerd te krijgen, pelahan pelahan aja (ofwel: 'rustig aan'). Martha is gelukkig dezelfde mening toegedaan. Door de voorgestelde World Heritage-nominatie voor Lorentz kruisen onze wegen zich momenteel ook af en toe op de werkvloer. Door alle gebeurtenissen is beider betrokkenheid bij dit in biologisch en cultureel opzicht neusje (zeg maar neus) van de zalm heel groot. Het is echter vreemd en onwennig om daarmee nu hier in Jakarta op een bureaucratische manier bezig te zijn.

Aan het eind van de middag komt Lita langs, gebracht door de directeur van de Biological Science Club. Ze hebben een verrassing voor me: een deel van onze dia's van de tocht die we aflegden tot we werden gegijzeld, van Wamena naar Mapenduma! Geweldig! Alle vegetatiezones tussen de Baliemvallei tot aan de hoogste pas op 4200 meter. Lita is duidelijk getekend door alle gebeurtenissen, maar toch goed te spreken. Het is fijn om elkaar weer te zien ondanks het feit dat we nooit echt een band gehad hebben en niet goed weten waarover nu te praten.

(Martha:) Na het eten zijn we uitgeput. De week is nog maar net begonnen en zit boordevol. Morgenvroeg beginnen we samen met een afspraak met Pak Soemarsono, de directeur-generaal van het departement natuurbescherming van het ministerie van bosbouw, en meer van dergelijke visites de courtoisie staan nog op het programma. Op zich ben ik hier allemaal niet dol op, maar ik merk dat ik toch blij ben weer 'mee te mogen spelen'.

Mick lijkt uiterst senang met Ibu Reni.