EIEREN PIEPEN OM OUDERS VOOR TE BEREIDEN OP KUIKENS

Heel wat jonge vogels piepen nadat zij uit het ei zijn gekomen. En er zijn vogelsoorten, waarbij ze al geruime tijd piepen voordat ze uit het ei zijn gekomen. Daarbij gaat het vaak om vogelsoorten die vrijwel direct rondstappende nestvlieders voortbrengen en die in kolonies broeden.

Daardoor was het idee altijd verleidelijk dat het hier ging om persoonlijke herkenning - aan het stemgeluid. Al voor het jong verscheen maakte het zich door de eischaal heen alvast bekend bij zijn verzorgers. 'Vreemde' jongen kunnen in kolonies rekenen op een onverschillige of zelfs agressieve behandeling.

Onderzoekers van de universiteit van Milaan wijzen op en heel andere functie van het prille geluidscontact, althans bij dwergsterns (Sterna albifrons). Na verwisselingstrucs met eieren van verschillende ouderparen bleek dat jongen niet zo zeer zichzelf persoonlijk aankondigen, maar hun komst op zich (Ethology 102, 265-71).

Ook in Nederland broeden dwergsterns graag bij elkaar, vaak op grindstrandjes. Hun kuikens beginnen al geluid te maken tot 34 uur voor het uiteindelijke uitkomen. Bij het Italiaanse onderzoek werden jongen die al volop hadden geroepen vlak voor het uitkomen in andere nesten gelegd waaruit de ook al piepende eieren waren verwijderd. Zij hoefden niet bezorgd te zijn over gebrek aan herkenning: hun pleegouders zorgden perfect voor ze, ook al brachten ze dan een ander geluid voort.

Maar er waren ook ouderparen die in een eerder stadium al pleegeieren te bebroeden kregen. Die eieren werden vervolgens voor het piepen kon beginnen weer verwijderd en vervangen door de tijdelijk elders ondergebrachte eigen eieren - die nu al op uitkomen stonden. Zulke ouders faalden als verzorgers. Voeren deden ze nauwelijks. Uit alles bleek dat ze hun eigen jongen als vreemden behandelden, er zelfs naar pikkend zoals dat gebruikelijk is tegenover niet-verwante kuikens. Ze hadden de overschakeling van broeden naar verzorgend gedrag niet weten te maken. Met het stemgeluid van rijpende kuikens onder de buik lukt dat blijkbaar wel: dat fungeert als een nuttige waarschuwing.

Vrijwel alle vogels moeten die omschakeling van broeds naar zorgzaam gedrag maken, met de bijbehorende verschuivingen in de hormoonbalans. Waarom doen niet alle vogeljongen aan prenataal piepen? De Italiaanse onderzoekers hebben er een mooi antwoord op. Dwergsterns, kleine vogels waarvan de broedacties flink aan de elementen blootstaan, hebben een van jaar tot jaar sterk variërende broedduur. Waar andere vogels op hun interne klok kunnen varen bij het zichzelf in de stemming brengen voor opvoeding, is voor deze sterns het uitkomen van de eieren niet goed te voorspellen. Een vocale waarschuwing, hoe ijl ook, is dan erg welkom.