De zaak-Cools als knooppunt van Belgische schandalen; 'De moordenaar bevindt zich in dit gezelschap'

Waarom is de Luikse socialist André Cools in 1991 vermoord? Als gevolg van een 'guerre des juges' werkten twee verschillende onderzoeken die ieder naar de oplossing leken te wijzen, elkaar tegen: die naar aandelenzwendel en de Agusta-affaire. De zaak-Cools leek in de doofpot te zijn gestopt, of minstens vastgelopen. Maar vorige week meldde zich een anonieme getuige. Dezelfde verdachten als destijds krijgen nu een plaats. In het web van Belgische schandalen.

André Cools werd in de ochtend van 18 juli 1991 neergeschoten voor het appartement van zijn vriendin in het Luikse Cointe. Sindsdien doen uiteenlopende theorieën de ronde over de moord op de prominente Waalse socialist. Het zou een crime passionel zijn geweest, of zelfs een afrekening door de Mossad. Twee sporen werden in hoofdzaak gevolgd, die elk leidden naar twee andere nationale schandalen: een aandelenzwendel en de zogeheten Agusta-affaire. Het onderzoek was zo goed als vastgelopen. Tot zich vorige week een anonieme getuige aandiende.

Dezelfde verdachten en dezelfde verwikkelingen die vlak na de moord werden genoemd, duiken deze weken weer op. 'Net sluit zich rond Van der Biest', schreef een Belgisch weekblad in 1992. De vroegere beschermeling van Cools, die zich steeds meer had vervreemd van zijn politieke patroon, zou zich hebben ingelaten met 'mafia-praktijken'. Alain van der Biest (een voormalige leraar Italiaans) zou met witgewassen geld zijn verkiezingscampagne hebben gefinancierd. Van der Biest, oud-minister en oud-burgemeester van Grâce-Hollogne, werd afgelopen zondag gearresteerd.

De procureur-generaal van Neufchâteau, Jean-Marc Connerotte, legde een verband tussen de moord op Cools en grootschalige aandelenzwendel. Hij werd eind 1991 belast met het onderzoek naar de diefstal van 25 miljoen frank aan aandelen, begin dat jaar op het vliegveld Zaventem. De diefstal bleek deel uit te maken van een internationale aandelenzwendel op Zaventem en andere Europese luchthavens sinds midden jaren tachtig. Connerottes onderzoek leidde naar medewerkers van Van der Biest. Dit bracht de onderzoeksrechter tot de hypothese dat Cools wist van Van der Biests mafia-connecties en van het gesjoemel met aandelen.

Vermoedde Cools dat politieke campagne van de Parti Socialiste (

) met mafiageld werd gefinancierd, vroeg Connerotte zich af. En had hij soms gedreigd alles naar buiten te brengen? Feit is dat Cools kort voor zijn dood had aangekondigd dat hij zijn partij zou 'schoonmaken'.

Connerotte stelde in 1994 drie mannen in staat van beschuldiging wegens moord op Cools. Twee van hen, Pino di Mauro en Richard Taxquet, bevinden zich nu ook weer onder de zes verdachten die de afgelopen week zijn aangehouden. Di Mauro en Taxquet waren beide kabinetsmedewerkers van Van der Biest, die op zijn beurt toen al door Connerotte werd verdacht van medeplichtigheid aan de moord.

Met zijn arrestaties wekte Connerotte de woede van de Luikse onderzoeksrechter Véronique Ancia, die het onderzoek naar de moord op Cools leidde. Zij had de ochtend dat het lijk van Cools werd ontdekt, toevallig dienst en de nog vrij onervaren onderzoeksrechter had zich in de zaak vastgebeten. Zij volgde daarbij een heel ander spoor dan Connerotte. Volgens Ancia hield de moord verband met de Agusta-affaire.

In 1993 voerde het Luikse gerecht huiszoekingen uit bij het Belgische kantoor van de Italiaanse helikopterfabrikant Agusta en bij de zakenman en Agusta-lobbyist Georges Cywie. De verdenking bestond dat de levering van 46 helikopters aan het Belgische leger in 1988 was 'geregeld' door de betaling van smeergeld aan de kas van de Parti Socialiste. De affaire leidde begin 1994 tot het aftreden van de drie Waalse Guy's: federaal vice-premier Guy Coëme, ten tijde van de aankoop minister van defensie, Waals premier Guy Spitaels en Waals minister Guy Mathot.

Een spijtoptant van de Italiaanse mafia, Carlo Todarello, had in 1992 de namen van Mathot en Van der Biest genoemd als opdrachtgevers voor de moord op Cools. Van der Biest zette onderzoeksrechter Ancia, die hem daarop verhoorde, op het spoor van de Agusta-affaire. Ancia's hypothese was nu dat Cools op de hoogte was van het smeergeld, maar dat het tot zijn woede niet bij zijn eigen Luikse

afdeling was terechtgekomen. Hij zou hebben gedreigd openbaar te maken wie het geld wel had gekregen.

Begin vorig jaar breidde de Agusta-affaire zich uit naar Vlaanderen, toen Ancia ontdekte dat ook de Vlaamse zusterpartij, de Socialistische Partij, smeergeld had ontvangen. Dit leidde tot de val eind vorig jaar van

secretaris-generaal Willy Claes, ten tijde van de aankoop minister van economische zaken, en van SP-minister van buitenlandse zaken, Frank Vandenbroucke.

Door de arrestaties die Connerotte in 1994 in verband met de aandelenzwendel liet verrichten, botsten de verschillende onderzoeken van justitie in Neufchâteau en Luik op elkaar. De guerre des juges die volgde, werd in juni 1994 beslecht door het Hof van Cassatie, het hoogste rechtscollege in België: het aandelen-dossier van Connerotte moest worden overgeheveld van Neufchâteau naar het team van Ancia in Luik. Na een paar dagen waren Connerottes verdachten weer vrij. Justitie in Luik hechtte toen - en nu nog - weinig geloof aan het verband tussen de aandelendiefstal en de moord op Cools. Volgende week beslist de Luikse raadkamer of het aandelendossier wordt verwezen naar de 'correctionele rechter', waarmee het wordt losgekoppeld van de zaak-Cools.

Zwijgplicht

Felle kritiek, met name van de familie van Cools, viel Ancia de afgelopen jaren ten deel. De christendemocratische onderzoeksrechter zou het onderzoek naar de moord op een zijspoor hebben gebracht om een heksenjacht te beginnen op socialisten. Zij zou volgens de familie Cools van de zaak moeten worden gehaald. Deze week eiste de familie in een open brief aan de koning en het parlement ook dat een serie 'verdachte' magistraten wordt afgezet. Bovenaan de zwarte lijst staat Melchior Wathelet, de christendemocraat die ten tijde van de moord op Cools minister van justitie was. Hij wordt beticht van “systematische inmenging in de uitoefening van de rechterlijke macht”.

De afgelopen jaren uitte de familie Cools regelmatig de verdenking dat het onderzoek van hogerhand is belemmerd. Donderdag nog verklaarde zoon Marcel op een persconferentie: “In het dossier over de moord op mijn vader staan namen van mensen die zich hoge bescherming hebben afgekocht. De omerta (de 'zwijgplicht' in de mafia, red.) heeft gespeeld.”

De oorlog tussen justitie in Neufchâteau en in Luik is nog steeds niet bijgelegd. Connerotte is nog altijd verbolgen dat het onderzoek naar de aandelenzwendel in 1994 werd overgedragen aan het parket in Luik en dat het dossier vervolgens is verwaarloosd. Het ontlokte procureur-generaal Michel Bourlet van Neufchâteau, die nu het onderzoek leidt naar kinderontvoerder Marc Dutroux, onlangs de uitspraak dat hij alle verdachten in die affaire zal achtervolgen “mits men mij m'n gang laat gaan”.

Begin dit jaar lag het onderzoek naar de moord op Cools zo goed als stil. In maart opperde het parket van Luik zelfs de mogelijkheid de speciale 'cel-Cools' te ontbinden. Minister Stefaan de Clerck van Justitie (Christelijke Volkspartij) besloot echter dat het team ten minste tot het eind van dit jaar zou blijven bestaan. Daarna zou het Luikse parket een beslissing nemen over het verdere voortbestaan.

De moord op Cools leek aldus te worden weggeborgen als een van de onopgeloste rechtszaken van België. Tot zich plotseling een anonieme getuige aandiende, die vorige week uitlegde hoe de moord op Cools was uitgevoerd. Volgens deze getuige waren de plannen eind 1990 gesmeed en werden enkele maanden later op Sicilië twee Tunesische moordenaars gehuurd, die een week voor de moord naar Luik zijn gehaald. De huurmoordenaars gingen een aantal dagen Cools' gangen na en vermoordden hem toen. Zijn vriendin werd bij de aanslag zwaar gewond. De huurmoordenaars vluchtten in een gereedstaande auto, gooiden een koffertje met het moordwapen in het kanaal de Ourthe en werden met een andere auto teruggebracht naar Italië.

De uitvoering van de moord is daarmee bekend, justitie in Luik kent zelfs de identiteit van de moordenaars, die de dag voor de moord toevallig zijn geïdentificeerd door controleurs van de belasting. Maar over de opdrachtgever is de anonieme getuige vaag. Een complot zou volgens de getuige tegen Cools zijn beraamd, omdat hij hooggeplaatste

ers in de weg liep. Van der Biest wordt genoemd door de anonimus en de voormalige Waalse vice-premier Guy Mathot - een van de vele politieke vijanden van Cools. Tegen beiden zouden echter geen concrete bewijzen zijn. Mathot werd tot nu toe alleen in beschuldiging gesteld in verband met de Agusta-affaire.

Politieke moord

Mathot, afkomstig uit de Luikse voorstad Seraing, was aanvankelijk een protégé van Cools. Maar net als Van der Biest hield hij zich bezig met onfrisse praktijken, die volgens nooit bewezen beschuldigingen variëren van het in eigen zak steken van een deel van de Agusta-gelden tot het rondrijden met een lijk in zijn auto. Begin 1991 maakte Cools aan Van der Biest en Mathot duidelijk dat ze een einde moesten maken aan het gesjoemel. Mathot zocht toenadering tot

voorzitter Guy Spitaels, een fervent tegenstander van Cools.

Een politieke moord wordt niet uitgesloten. Integendeel, de stelling dat Cools door zijn kameraden om politieke redenen uit de weg is geruimd, wint in Luik steeds meer terrein. Op de begrafenis van Cools, waar alle

kopstukken aanwezig waren, veroorzaakte zijn vriend Philippe Moureaux al opschudding met de verklaring: “De moordenaar bevindt zich in dit gezelschap.”

Twee jaar geleden kwamen de verdachten van de moord op Cools snel vrij. Nu is er minder kans dat Van der Biest, diens voormalig medewerkers Taxquet en Di Mauro en hun connecties Carlo Todarello, Dominico Castellino en Cosimo Solazo in korte tijd weer op straat zullen staan. Vrijlating zal zeer slecht ontvangen worden door de publieke opinie en de media. “Het land zal niet aanvaarden dat men sommige sporen verwaarloost”, dreigde deze week de zoon van Cools.

Niet bekend

Toen de arrestaties in de zaak Cools het afgelopen weekeinde plaatshadden, rouwde België nog om An en Eefje, twee van de slachtoffers van Marc Dutroux. Aanvankelijk werd ook een verband gesuggereerd tussen de de moord op Cools en het zedenschandaal rond Dutroux. Zo zou een rode motor zijn gevonden in een van de tuinen van Dutroux, die zou zijn gebruikt als vluchtvoertuig na de moord. Maar volgens de recente bekentenissen zijn de twee huurmoordenaars eerst lopend door struikgewas en daarna met een gereedstaande wagen ontsnapt. Ook wordt een verband geopperd tussen de autozwendel rond Dutroux en de zaak Cools. De vluchtwagen van de huurmoordenaars zou zijn gestolen door een zekere Mauro de Santis, die ook wordt genoemd in de zaak-Dutroux.

Maar het enige tastbare verband tussen de affaire-Dutroux en de moord op Cools is tot nu toe procureur-generaal Connerotte van Neufchâteau. Met een in België ongekende voortvarendheid spitte hij enige jaren geleden de zaak van de aandelenzwendel uit en stort hij zich nu op het onderzoek-Dutroux. In de woorden van het Belgische weekblad Knack is hij een van de magistraten “die het gekonkel en geknoei in eigen rangen beu zijn”. Als er al een verband bestaat tussen de twee zaken, concludeert het weekblad, “dan wel dat”.