'Afscheiding Noord-Italië economische illusie'

Veel Noorditalianen zien hun landgenoten in het zuiden als arme, luie profiteurs. Umberto Bossi speelt met zijn separatistische Lega Nord op die sentimenten in. Dit weekeinde wil hij de onafhankelijkheid van 'Padania' afkondigen. Maar wat als de zuiderlingen de mozzarella, salami, pasta of Fiats uit het noorden niet meer kopen?

ROME, 14 SEPT. Reclamemakers in Zuid-Italië spelen steeds meer in op de irritatie en woede over de roep om afscheiding in het noorden. Wil het noorden zijn eigen weg gaan? Dan kopen wij hun produkten niet meer, is de doodschap.

Geschrokken constateren veel bedrijven in het noorden dat hun afzetmarkt wordt bedreigd door de radicale opstelling van de separatistische partij Lega Nord, die morgen de onafhankelijkheid wil uitroepen van Padania, zoals de partij het noorden noemt.

Worstfabrikant Ezechiello Levoni klaagt dat hij geen salami meer kwijt kan in het zuiden, omdat op de worsten staat dat zij uit Mantua komen, door legerleider Umberto Bossi uitgeroepen tot hoofdstad van Padania. De melkfabriek Latteria Padania heeft zijn verkopen in Rome en omgeving zien kelderen sinds Bossi de afscheiding preekt.

Bedrijven uit het zuiden spelen daar steeds openlijker op in. “Wilt u werkelijk Bossi een plezier doen door mozzarella uit het noorden te kopen?” vraagt de Siciliaanse zuivelfabrikant Zappalà in zijn reclameboodschappen. De Napolitaanse yoghurtmaker Yma apelleert aan de trots van de Zuid-Italianen door met nadruk te zeggen dat zijn produkten uit het zuiden komen.

Deze ontwikkelingen hebben sommige ondernemers in het noorden aan het denken gezet. Grote bedrijven als Fiat, Olivetti, Benetton en Pirelli hebben hun conclusie al lang geleden getrokken. Afscheiding is in hun nadeel. Van hen krijgt Bossi geen enkele steun.

Maar ook binnen het midden- en kleinbedrijf waar de Lega Nord de meeste aanhang heeft, beginnen ondernemers voor- en nadelen tegen elkaar af te wegen. De roep om afscheiding in het noorden heeft vooral een economische achtergrond. Het zuiden wordt ervaren als een blok aan het been. De politici in Rome zijn in de ogen van veel Noord-Italiaanse ondernemers zo geobsedeerd door hun eigen machtsspelletjes, dat zij vergeten te besturen. Het perspectief van een beter functionerend openbaar bestuur, een minder verstikkende bureaucratie, lokt. Maar zou afscheiding ook niet het verlies van een vrij veilige afzetmarkt betekenen?

Het economische weekblad Il Mondo heeft becijferd dat Padania (waarbij dan ook Toscane, Umbrië en Marche worden gerekend) voor 23 procent van zijn rijkdom afhankelijk is van de afzet in het zuiden. Dat is ongeveer 220 miljard gulden, bijna evenveel als de 290 miljard gulden die Padania omzet in de export. De economie van Milaan bijvoorbeeld zet ieder jaar voor 28 miljard gulden om in het zuiden. Veel Milanezen willen die afzetmarkt niet kwijt. Het is waarschijnlijk geen toeval dat de Lega de afgelopen twee jaar juist in het noordoosten sterk is gegroeid. Het midden- en kleinbedrijf daar is voor zijn omzet veel minder afhankelijk van het zuiden en is in veel gevallen gewend, meer dan andere Italiaanse bedrijven, op Europees of mondiaal niveau de concurrentiestrijd aan te gaan.

Economen waarschuwen dat het noorden net zomin zonder het zuiden kan als andersom. “De graad van afhankelijkheid is minder sterk dan in de jaren vijftig”, zei Salvatore Cafiero, directeur van het onderzoeksinstituut Svimez. “Maar de verwevenheid van de twee economieën maakt een scheiding onmogelijk.”

Zelfstandigheid van Padania zou de rolverdeling tussen het noorden en het zuiden ingrijpend veranderen. Volgens de meest optimistische berekening zou de munt van het zuiden op zijn hoogst de helft waard zijn van die van het noorden, in het ergste geval nog maar een kwart. Dat maakt de produkten uit het noorden ineens peperduur. Bovendien zou dat koersverschil een grote stimulans zijn voor ondernemers in dat zuiden die hun concurrentiepositie ineens aanzienlijk zouden zien verbeteren. Dat zijn bijvoorbeeld de duizenden voedingsproducenten in de zogeheten 'food valley' in Emilia Romagna zich gaan realiseren. Napolitanen eten meer spaghetti dan Milanezen. Een fameuze pastafabrikant als Barilla heeft dertig procent van zijn omzet in het midden en zuiden van het land. Geschrokken door de tekenen aan de wand maakt Barilla tegenwoordig aparte radiospotjes voor het zuiden, waarbij de pasta wordt aangeprezen door mensen met een Napolitaans of Siciliaans accent.

“Voor de producenten van merkartikelen uit het noorden zou afscheiding een bloedbad betekenen”, waarschuwt marktonderzoeker Gianfilippo Cuneo. Ook een linkse Napolitaanse politicus als Isaia Sales waarschuwt dat het zuiden eigen waar kan gaan kopen. Hij heeft uitgebreid onderzoek gedaan naar de economische verwevenheid van noord en zuid. Een van de grote schandalen in het zuiden, de verspilling, fraude en corruptie rondom de 60 biljoen lire (nu ongeveer 66 miljard gulden) die zijn uitgegeven na de aardbeving van 1980 bij Napels, heeft vooral de balansen van bedrijven in het noorden gespekt. Volgens Sales is 70 procent van dat bedrag ten goede gekomen aan bedrijven uit Noord-Italië.

Het noorden kan zich door een afscheiding ook voor toeristen uit de markt prijzen. Nu al is een daling zichtbaar omdat de lire weer aantrekt. Meesmuilend voorspellen Zuid-Italianen dat toeristen zich na afscheiding zouden beperken tot een dagje Venetië en een dagje Florence, omdat die steden zich uit de markt zouden prijzen. De toeristen zouden daarna dan ruim de tijd nemen voor het veel goedkopere Rome, Napels of Sicilië.

Een ander probleem is hoe de overheidsschuld moet worden verdeeld na afscheiding. Rekenmeesters van Lega Nord hebben daarvoor allerlei formules bedacht, die grofweg rond de verhouding 60-40 schommelen. Maar economen uit het zuiden die het spelletje meespelen zeggen dat de verhouding drie op één moet zijn, omdat driekwart van de goed renderende staatsstukken uitstaat bij mensen in Noord-Italië. En als Padania die ballast mee moet slepen, kan de regio nog niet lid worden van de Economische en Monetaire Unie.

Al deze rekensommen hebben mensen in het noorden aan het denken gezet. De Lega Nord wil afscheiding voornamelijk om economische redenen. Het heeft een emotioneel appèl: wij zouden het alleen veel beter hebben. Maar ook het economische plaatje is minder simpel dan Lega-leider Bossi graag wil doen geloven.