Portrettist Mao heeft het erg druk

PEKING, 13 SEPT. Ge Xiaoguang, de schilder van het meest bekeken portret in China, dat van de twintig jaar geleden overleden Mao Zedong, heeft absoluut geen tijd voor een gesprek. Met een kleine drie weken te gaan tot de 1 oktober-viering, de verjaardag van de oprichting van de Chinese staat, heeft Ge het veel te druk voor een afspraak.

Voor die tijd moet de nieuwe versie van het portret van Mao, dat met uitzicht op zijn eigen mausoleum permanent boven de Zuidpoort van de Verboden Stad in Peking hangt, klaar zijn.

Het excuus van Ge Xiaoguang wordt niet door iedereen in Peking serieus genomen. “Druk?”, zegt de bekende kunstcriticus Li Xianting, “hoe kan dat nou? Ge is geen kunstenaar, hij is een ambtenaar in dienst van de Chinese staat en durft gewoon niet met journalisten te praten.” Volgens Li Xianting is dat echter geen schande omdat Ge “niets te melden heeft”. “Hij is een lopende-band-schilder en pakt net als zijn collega's die de Zuidpoort voor 1 oktober van een nieuwe laag rode verf moeten voorzien, Mao even mee.”

Ook een andere in China beroemde schilder van politieke leiders, Li Qi, loopt niet over van bewondering voor Ge. Hij beschouwt hem zelfs niet als een collega. “Wat Ge Xiaoguang doet kan iedereen”, zegt de 68-jarige schilder. “Dat is zoiets als fotografie. Ik daarentegen doe voorstudie en verdiep mij in de personen die ik afbeeld. Daarom is mijn kunst zo inspirerend voor Chinezen.”

Li Qi heeft tal van leiders uit de geschiedenis van de Chinese volksrepubliek vereeuwigd: Zhou Enlai, Zhu De, Li Dazhao, maar ook buitenlandse socialisten en communisten als Karl Marx en Stalin. De grote doorbraak maakte Li Qi in 1960 met het schilderij 'Voorzitter Mao reist door het hele land'. Daarvan zou met name Mao Zedong zelf zo onder de indruk zijn geweest, dat het onmiddellijk in een recordoplage werd verveelvoudigd en door heel China werd verspreid.

“Zonder een hoofd kunnen mensen niet bestaan”, verklaart Li zijn succes. “Mensen hebben leiders nodig, want hun uitstraling geeft kracht.” Vandaar dat Li Qi, die zijn jeugd in het communistische basiskamp in Yan'an heeft doorgebracht, tot op de dag van vandaag politieke leiders is blijven schilderen. “Ik schilder de leiders wanneer ik denk dat het volk hen het meeste nodig heeft. Dat was na een periode van oorlog en chaos in de jaren na 1949 van belang. Maar ook nu: Deng Xiaoping is oud en verzwakt, China ondergaat grote veranderingen en het Chinese volk heeft behoefte aan richting. Daarom heb ik president Jiang Zemin geschilderd.”

Li houdt trots het Volksdagblad van de dag ervoor omhoog waarin hij in het kader van 'lerarendag' handenschuddend met Jiang staat afgebeeld. Hij vertelt dat de president voor veel Chinezen een lichtend voorbeeld is. Dat geldt volgens Li ook voor Kong Fansen, met wiens portret hij bezig is. Het schilderij van de districtsambtenaar uit Tibet, die na zijn dood twee jaar geleden door het Chinese propaganda-apparaat werd uitgeroepen tot 'modelbureaucraat', moet het vooral in het zuiden van China gaan maken. “Daar waar corruptie en misdaad hoogtij vieren, zullen mensen die zich schuldig hebben gemaakt aan dergelijke praktijken, schaamte voelen bij het zien van het portret van zo'n loyale communist.”

Li Qi, die dikwijls deel heeft uitgemaakt van 's lands examen- en waarderingscommissie van moderne kunst, vindt dat kunst educatieve elementen moet bevatten.

Pagina 6: 'Mao net zo belangrijk als flesje Cola'

Li kan dan ook weinig waardering opbrengen voor het werk van eigentijdse kunstenaars zoals Wang Guangyi. Wang liet zich eind jaren tachtig eveneens inspireren door de overleden partijvoorzitter, en schilderde Mao Zedong naast een flesje Coca Cola. “Mensen moeten schilderen wat ze willen, maar ik vind het niks. Van dergelijke schilderijen leren we niets”, meent Li.

Maar kunstcriticus Li Xianting gelooft dat juist Li Qi degene is die weinig heeft geleerd. Net zoals Li Xianting het werk van 'lopende-band-schilder' en Mao-portrettist Ge Xiaoguang kritiseert, becommentarieert hij de creatieve prestaties van Li Qi. “Zijn werk vertegenwoordigt een generatie Chinezen die de dienst uitmaakt in China en die wordt gekenmerkt door weinig vooruitgang. Li heeft in de vijftig jaar dat hij schildert altijd in dezelfde stijl gewerkt en dezelfde boodschap uitgedragen.”

Volgens Li Xianting willen moderne kunstenaars zoals Wang Guangyi, maar ook Liu Wei en Feng Mengbo, die allen op het thema Mao Zedong hebben gevarieerd, afrekenen met de inertie en mythologisering van het communistische leiderschap. “In de schilderijen die zij hebben gemaakt worden de politieke leiders van hun voetstuk gehaald.”

Zo grondig zelfs dat Mao Zedong, naar mening van deze eigentijdse schilders, hetzelfde belang heeft gekregen als een flesje Coca Cola. “Ik heb geen speciale gevoelens bij Mao Zedong”, zegt bijvoorbeeld Liu Wei. Hij schilderde in 1991 'Mao omringd door kinderen', maar wil nu liever niet meer worden herinnerd aan die schepping. “Mao hangt daar maar aan de noordkant van het Plein van de Hemelse Vrede, veel meer dan dat doet hij niet meer. Mao is geschiedenis”, zegt hij.