'Deling van Italië lijkt onafwendbaar'

ROME, 13 SEPT. Een gigantische picknick, opgeluisterd met vuurwerk, brandstapels en boottochtjes over de rivier de Po, moet dit weekeinde het einde van Italië inluiden.

Na een symbolische tocht langs de 650 kilometer lange Po, van haar bron hoog in de Alpen aan de Franse grens tot aan de brede delta net onder Venetië aan de Adriatische Zee, wil de separatische partij Lega Nord het noorden van het land onafhankelijk verklaren.

Nog nooit eerder is partijleider Umberto Bossi zo ver gegaan. De partijleden die hem niet wilden volgen, zijn zonder veel pardon weggebonjourd. De mensen die vanavond, zaterdag en zondag deelnemen aan de tientallen feesten die de Lega langs de Po heeft georganiseerd, weten dat het niet meer gaat om een symbolisch protest. Er lijkt geen weg terug meer. “Nog een paar maanden, hooguit een jaar”, en dan is de onafhankelijkheid een feit, voorspelt Bossi's tweede man Roberto Maroni in een gesprek.

Grootspraak? Niemand verwachtte dat het ooit zou komen tot manifestaties als die van komende weekeinde. In de nationale politiek is de Lega Nord een randpartij. Zij speelt nauwelijks een rol in het politieke duel tussen de rechtse en linkse blokken. Maar in het noorden, in Padania, zoals de Lega het gebied heeft omgedoopt, bleek de partij bij de verkiezingen eind april op veel plaatsen de grootste te zijn. Zij haalde in de belangrijkste regio's daar ongeveer een derde van de stemmen.

De Lega wil nu haar spierballen laten zien. We verwachten een miljoen mensen, zei Bossi vorige maand. Anderhalf miljoen, zei Maroni begin deze week. Een paar miljoen, overtroefde Bossi hem gisteren. “Het onverslaanbare volk van Padania” neemt volgens Bossi afscheid van het inefficiënte en corrupte Rome, van het luie zuiden. Als het aan de Lega ligt, werkt de machinekamer van de Italiaanse economie alleen nog voor zichzelf.

“Dit is het einde van Italië en het begin van een nieuw Europa, het Europa van de regio's,” zegt Maroni. Het Europa van de staten is volgens hem achterhaald met het vrije verkeer van goederen en personen, met het toegroeien naar één Europese munt.

“Daardoor komt er meer ruimte voor kleinere gemeenschappen om zich te organiseren. Ze kunnen laten zien dat ze anders zijn,” zegt Maroni. “Het uiteenvallen van de huidige staten leidt tot nieuwe samenvoeging. Dat is een sociaal-historisch proces dat onomkeerbaar is. De Lega is daarbij een ijsbreker, maar je kan deze ontwikkeling niet stilzetten door Bossi gevangen te zetten.”

Dat moet worden onderstreept door een eigen munt, door onderwijzers en politie-agenten uit de eigen regio. En door een eigen taal. De Lega wil af van het Italiaans. Op plaatselijk niveau moeten de dialecten in ere worden hersteld, en op het 'nationale' niveau van Padania moet Engels worden gesproken om de internationale opstelling van de Lega te onderstrepen. De partij heeft op dat punt overigens nog een eind te gaan. Een medewerkster die het programma voor dit weekeinde uitlegde, had het hardnekkig over een tochtje met een taxi “bo-at”, uitgesproken als een woord met twee lettergrepen.

Maroni geeft ronduit toe dat lang niet iedereen in het noorden achter de Lega staat. “We weten dat de Lega een project vertegenwoordigd dat nog niet door iedereen is begrepen.” Hij ziet de partij als een revolutionaire voorhoede.

Opiniepeilingen waaruit blijkt dat een meerderheid van de Noorditalianen tegen afscheiding is, geven volgens de Lega een verkeerd beeld. Bossi heeft voorspeld dat zeventig procent vóór afscheiding zou stemmen als daarover een referendum kan worden georganiseerd - iets wat niet mag, omdat in de grondwet staat dat de Italiaanse republiek “één en ondeelbaar” is.

Politici in Rome hebben aanvankelijk geprobeerd de manifestaties van komend weekeinde te bagatelliseren e Bossi af te schilderen als een clown. Premier Romano Prodi zei zondag: “Bossi heeft zijn acties alleen maar geïntensiveerd omdat hij politiek gezien niets meer voorstelt.”

“Bossi is serieus met wat hij aan het doen is. Hij wil echt afscheiding,” waarschuwde Irene Pivetti, oud-Kamervoorzitter van de Lega, gisteren uit de fractie gezet omdat zij openlijk stelling neemt tegen het separatisme. De aartsbisschop van Milaan, vaak getipt als een mogelijke nieuwe paus, zei dinsdag dat de “morele, culturele en religieuze eenheid” van Italië bewaard moet blijven.

Vice-premier Walter Veltroni zei dat Bossi wanhopig probeert politiek te overleven, maar dat die “wanhoop een monster kan oproepen dat moeilijk te controleren kan blijken, iets dat tragische consequenties heeft gehad in de Europese geschiedenis.” En Prodi zei woensdag gealarmeerd dat Italië niet de weg mag gaan van Tsjechoslowakije of Joegoslavië. Voor zondag is een aantal tegendemonstraties gepland van mensen die vinden dat Italië één moet blijven.

Maroni antwoordt geruststellend dat de Lega hooguit verbaal gewelddadig is. “Burgerlijke en fiscale ongehoorzaamheid” zijn de echte wapens, en het grote voorbeeld is Gandhi. “De weg van het geweld, van de Eta, de Ira, de bommen, wijzen wij af,” zegt Maroni .

De Lega wordt gevoed door de wijdverbreide onvrede over de klassieke kwalen van de Italiaanse staat: bureaucratie, inefficiëntie, slechte voorzieningen in ruil voor een belastingdruk die volgens de Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling met 41,8 procent boven het OESO-gemiddelde ligt.

Prodi heeft bij zijn aantreden in mei beloofd dat hij de onvrede in het noorden zou dempen met goed bestuur. Tot nu toe heeft zijn centrum-linkse kabinet nog weinig concreets laten zien. De reële mogelijkheid dat Italië over ruim twee jaar buiten de Economische en Monetaire Unie moet blijven omdat zijn overheidsfinanciën niet op orde zijn, is voor veel ondernemers in het noorden een schrikbeeld dat hun sympathie voor de Lega aanwakkert.

De bindende factor van 'Padania' is dan ook vooral economisch. Taal en cultuur spelen een ondergeschikte rol, godsdienst en ras geen enkele. Volgens Maroni is het noorden sociaal-economisch gezien meer verbonden met de rest van Europa dan met de rest van Italië. Daarom rekent hij ook regio's als Toscane, Umbrië en de Marche tot Padania, al worden komend weekeinde uit die gebieden niet veel deelnemers verwacht.

“Padania is een Europese regio,” zegt Maroni. “Nu is zij nog besloten binnen de grenzen van de Italiaanse stad. Maar al degenen die komend weekeinde meedoen, weten goed wat ze komen doen: hun handtekening plaatsen onder de verklaring van onafhankelijkheid van de federale republiek Padania.”