Bouwen zonder ijsberen; Het Behouden Huys als bouwplaat

Een bouwplaat in elkaar zetten is moeilijk. Vooral van ronde priegeldingen kun je gek worden. Maar hoe moeizaam het karton zich ook laat buigen of lijmen, je hebt een voordeel: er lopen geen ijsberen rond die je van je werk afhouden.

De zeventien Nederlanders die vierhonderd jaar geleden in de Noordelijke IJszee met hun houten zeilschip 'Volhouder' vastliepen hadden dat probleem wel. Hun schip kwam steeds vaster in het ijs te zitten bij het eiland Nova Zembla. Het werd steeds kouder. En er kwamen ijsberen op hen af, op zoek naar een lekker hapje. De bemanningsleden schoten er een dood, en lieten het dode beest staande op vier poten bevriezen - zó koud was het.

De kapitein van het vastgelopen schip, Jacob van Heemskerck, en de ontdekkingsreiziger aan boord, Willem Barentsz, besloten dat ze het beste een huis van het hout konden maken van het schip om te overwinteren op het eiland waarbij ze waren vastgelopen in het ijs. En zo, vandaag precies twee dagen en vierhonderd jaar geleden, op 11 september 1596, begon de bemanning van de 'Volhouder' met het timmeren van een groot houten huis van planken van het schip. Het werd een groot, ruwhouten huis, met drie deuren, een schuin dak en een schoorsteen met een ton er bovenop als schoorsteenpijp.

Heemskerck en Barentsz en de meeste bemanningsleden overleefden dankzij dat houten huis ('Het Behouden Huys' noemden ze het) de barre koude en donkere winter en in oktober 1597 waren ze terug in Amsterdam.

Een van de bemanningsleden, Gerrit de Veer, had een dagboek bijgehouden en dat werd een jaar later met plaatjes gedrukt. Aan de hand van die beschrijving en de plaatjes weten we nu nog ongeveer hoe Het Behouden Huys er heeft uitgezien, en wat de schipbreukelingen er meemaakten, hoe ze poolvossen braadden en tegen ijsberen vochten.

Omdat het vierhonderd jaar geleden is dat de overwintering op Nova Zembla plaats had, wordt nu zowel op Terschelling als op de binnenplaats van het Scheepvaartmuseum in Amsterdam Het Behouden Huys op ware grote nagebouwd. Bovendien kun je nu thuis het houten huis nabouwen, want er is een bouwplaat van Het Behouden Huys gemaakt, compleet met ijsberen die de bemanning aanvallen. Ook kun je daarop zien hoe het huis er ongeveer van binnen uitzag. Het verhaal van de mislukte bootreis staat op de bouwplaat, en de bouwinstructies zijn opgeschreven tussen stukken dagboek van Gerrit ter Veer door. Zo word je met je neus gedrukt op het feit dat het echt gebeurd is: 'Het was zo koud, dat de spijkers die we bij het timmeren in de mond namen, aan onze lippen vastvroren. Pakte je ze uit de mond, dan trok je het vel mee, zodat het ging bloeden', schrijft hij over de opbouw van het huis op 27 september 1596. Als je dat leest, valt het gepruts aan de moeilijke schoorsteenton van de bouwplaat wel weer mee.

De schooltelevisie besteedt dit seizoen ook aandacht aan de overwintering op Nova Zembla, met het programma 'Willem Barentsz achterna' en bij het lesmateriaal voor groep 7 en 8 zit ook de bouwplaat. De bouwplaat van Het Behouden Huys is voor ƒ 3,95 te koop bij de scheepvaartmusea in Amsterdam, Rotterdam en Groningen, bij de VVV op Terschelling en te bestellen bij de ontwerper Sjoerd Hekking, Westerstraat 80, 3818 NM Amersfoort