Alles over slaap en slaaptekort

Stanley Coren: Slaaprovers. Opwekkende en alarmerende berichten over slaap en slapeloosheid. Uit het Engels vertaald door Jan Braks. 278 blz., Balans, ƒ 39,50

De ongelukken in de kerncentrales van Harrisburg (1979) en Tsjernobyl (1986), de stranding van de tanker Exxon Valdez (1989) en de explosie van de space shuttle Challenger (1986) zijn volgens de Canadese psycholoog Coren alle vier het betreurenswaardige gevolg van slaapgebrek. De wereld gaat aan vlijt ten onder is zijn stellige overtuiging en Thomas Edison die de mensheid het elektrische licht schonk aan het begin van de eeuw beschouwt hij niet als een weldoener, maar als de man die ons uit de slaap hield.

In 24 korte hoofdstukjes legt Coren in simpele bewoordingen uit wat slaap is, wat de effecten van weinig slapen zijn, wat bioritmes van slapen en waken voor ons organisme betekenen, welk eten en drinken ons wakker houdt, waarom acht uur slapen eigenlijk te weinig is, en welke gevaarlijke consequenties slaapgebrek kan hebben voor chauffeurs, piloten en artsen. De conclusie dat onze tijd veel te weinig plaats inruimt voor slapen komt niet als een verrassing. En dat geldt voor meer in dit boek: wij weten het al te goed. Dat zwaar tafelen niet goed voor de nachtrust is, dat kinderen vaak te laat naar bed gaan, dat slaapmiddelen een gestoorde slaapgewoonte nog verder van slag brengen, dat concentratie en geheugen ernstig lijden onder slaperigheid, het is allemaal tamelijk oude koek. Die substantie wordt nog moeilijker verteerbaar door Corens omslachtige manier van uitleggen, en door de breedsprakige getuigenverklaringen van vrachtwagenchauffeurs en co-assistenten die over hun 'moeilijke uurtjes' klagen. In het geval van bovengenoemde rampen slaagt Coren er bovendien maar half in om de lezer te doen geloven dat slapeloosheid de oorzaak, of zelfs maar aanleiding, van het ongeluk was. De psycholoog is makkelijk geneigd om hele ketens van gebeurtenissen af te leiden uit luttele aanwijzingen van slaaptekort en overbelastheid.

Maar de lezer die op het staccato van vermaningen is ingesukkeld schrikt toch weer op bij de slimme proef op de som die Coren nam, en die hij voor het einde van het boek bewaart. Hij onderzocht namelijk de verkeersveiligheid in een periode voor, tijdens en na de overgang van winter- naar zomertijd. De gewone werkers schieten er dan even één uur slaap bij in, en dat verlies bleek gepaard te gaan met een piek in het aantal ongelukken. Omgekeerd daalt het aantal ongelukken opeens aanmerkelijk als de mensen in het najaar één uur slaap cadeau krijgen, om vervolgens weer naar zijn normale hoogte terug te keren. Het is slecht nieuws voor de workaholics, en vader en moeder zeiden het al: slaap is goed voor ons, en laat opblijven slecht.