Sturen van de winst heeft voordelen

oor alle zekerheid had bank en verzekeraar ING toch maar de accountant gebeld. Of het wel mocht, zulke reserveringen. Bestuursvoorzitter H. Bartelds van Fortis Amev ziet in elk geval geen enkel probleem. En op de Amsterdamse effectenbeurs juichen de beleggers.

De aanleiding voor het onrustig geschuifel achter bestuurstafels en de opwinding ter beurze? Het enthousiasme waarmee bedrijven kosten die zij in de toekomst zullen maken, nu al ten laste brengen van hun winst of van hun eigen vermogen. Ze treffen nu al reserveringen voor reorganisaties die nog uitgewerkt moeten worden, voor sluiting van fabrieken die nog gesloten moeten worden of voor de verkoop van onrendabele bedrijfsdelen die nog verkocht moeten worden. Dat drukt nu de winst, maar zorgt later voor een gesmeerd of soms extra fel herstel.

Sommige bedrijven, zoals ING, gaan bij het treffen van reserveringen ver genoeg om zelf twijfels te krijgen en de externe accountant te raadplegen. Die vindt het goed, zo zei een ING-bestuurder desgevraagd, dat de groep zoveel geld opzij kan zetten voor kosten die soms pas volgend jaar worden gemaakt.

De halfjaarwinst van ING was 28 procent toegenomen, een ruime stijging die desondanks nog voldoende ruimte bood voor een waslijst van reserveringen. Ten laste van de winst in het eerste halfjaar reserveerde ING 150 miljoen gulden voor nieuwe automatiseringssystemen, voor de kosten die samenhangen met de ombouw van de betaalautomaten in winkels voor de invoering van het nieuwe betaalplastic chipper en chipknip, en voor de invoering van de euro. De reserveringen zullen de volgende drie halfjaarlijkse termijnen terugkeren. ABN Amro trok eveneens 150 miljoen gulden uit voor de euro-lancering.

“Het wijst op prudent zakendoen als je deze kosten nu al neemt”, zei bestuursvoorzitter drs. A. Jacobs van ING bij de presentatie van de winstcijfers, twee weken geleden.

Officieel is het 'sturen' van de winst bij grote Nederlandse bedrijven taboe. In de praktijk gebeurt het wel: als het meezit met de resultaten wordt wat extra geld in voorzieningenpotjes gestopt, anders valt de winstgroei zo hoog uit en dan is het het volgend jaar moeilijk om die groei nog te overtreffen. Beleggers worden steeds mondiger en zijn steeds moeilijker tevreden te stellen.Zit het tegen, dan kan een van de potjes worden aangesproken.

Een onverwachts hoge winst levert niet alleen de luxe positie om allerlei toekomstige uitgaven als kosten te boeken, het biedt ook ruimte om nog wat appeltjes voor de dorst te sprokkelen. Zo verhoogde ING ook de reservering voor probleemkredieten bij de bankbedrijven van de groep, zoals ING Bank en Postbank. ING stopte in het eerste halfjaar 575 miljoen gulden in de reservering, dat was 30 miljoen gulden meer ten opzichte van het vergelijkbare eerste halfjaar van 1995. Verwacht de groep, de grootste aandeelhouder in Nederlandse bedrijven en een prominente kredietverschaffer, wellicht zwaar economisch weer? Nee hoor, zei Jacobs. De stroppen op kredieten vergden eigenlijk maar een relatief klein bedrag, de geheime reserves die met het oog daarop worden aangehouden, gingen juist omhoog. Opnieuw: prudent beleid. “Wij voorzien niets, maar eens komen ook weer andere tijden.”

Tegenover de reserveringslust van ING steekt concurrent Fortis Amev schril af. Geen extra kosten voor euro's of ombouw van betaalautomaten? Jawel, maar Amev had nog geld over van een vorige reservering, dat komt nu mooi uit. Bestuursvoorzitter H. Bartelds: “Dit kwartaal hebben wij geen specifieke voorzieningen getroffen, maar de laatste keer dat wij een groot bedrag reserveerden, eind 1995, was dat voor een heel pakket van automatisering en herinrichting van bedrijfsprocessen. Daarin nemen wij de euro gelijk mee.” Vindt de accountant dat wel goed? “De reservering was specifiek voor automatisering, dat is niet verschoven.”

Het schuiven met kosten, zodat de winst gestaag stijgt, vindt zijn bekroning bij bedrijven als uitgever Wolters Kluwer en Nutricia (babyvoeding), die vorig jaar grote buitenlandse overnames hebben gepleegd. Overnames kosten niet alleen geld, ze brengen ook kosten met zich mee, voor integratie van bedrijfsactiviteiten met de nieuwe eigenaar, voor afvloeiingsregelingen van personeel dat overtollig is of voor aanpassing van automatisering of produktiesystemenen aan die van de koper.

Nutricia trof daarvoor - bij de aankoop van de Duitse concurrent Milupa eind vorig jaar - een reservering van 125 miljoen gulden. Wolters Kluwer reserveerde zelfs 200 miljoen gulden. Dat geld kwam echter niet ten laste van de winst. Nutricia voegde het bedrag toe aan de overnameprijs die het betaalde en daarmee aan de premie die het op tafel legde om Milupa in handen te krijgen. Die premie wordt ten laste van het vermogen geboekt. Daar merken de beleggers, die zich concentreren op de verandering in de winst per aandeel, niets van. “Bedrijven als Wolters en Nutricia nemen de kosten ten laste van de balans en de extra winst vloeit nu naar de resultaten”, zegt een beurskenner.

Toen Nutricia twee weken geleden zijn winstcijfers publiceerde, was het weldadige effect van deze boekhoudmethode direct zichtbaar. De netto winst explodeerde met 51 procent tot 107 miljoen gulden. Bovendien stelde Nutricia een snellere kostenreductie in het vooruitzicht dan waarop financiële analisten hadden gerekend. De koers schoot omhoog. De waarde van Nutricia is daardoor sinds de publicatie van de halfjaarcijfers met zo'n 700 miljoen gulden toegenomen, bijna zes maal zoveel als de getroffen resevering. Sturen loont.