Hervormingspartij in Japan krijgt meer steun

TOKIO, 12 SEPT. Het Japanse Lagerhuislid Yukio Hatoyama heeft gisteren overeenstemming bereikt over de beleidslijnen van een nieuw op te richten politieke partij met de huidige minister van Gezondheid Naoto Kan, momenteel nog lid van de regeringspartij Sakigake. Deelname van de populaire minister Kan aan de nieuwe partij vergroot de kans op succes bij de kiezers aanmerkelijk en kan een impuls geven aan parlementariërs die nog twijfelen over aansluiting.

Hatoyama verliet eind augustus de regeringspartij Sakigake om een nieuwe partij op te richten die een “hervorming teweeg moet brengen in de huidige samenleving waarin het leiderschap van de bureaucratie centraal staat”, aldus een gisteren gepubliceerde tekst. Naoto Kan kon als minister in de huidige coalitie met de Liberaal-Democratische Partij (LDP) en de Sociaal-Democratische Partij (SDP) niet zonder meer Hatoyama volgen zonder consequenties voor de huidige regering. Overleg tussen beide politici heeft er nu toe geleid dat Kan zich wel degelijk bij de nieuwe partij, de Democratische Partij, zal aansluiten. Oprichting van de partij zal direkt na ontbinding van het parlement plaats hebben.

Naar aanleiding van deze activiteiten van leden van de regeringscoalitie wordt in de pers steeds vaker gesuggereerd dat premier Ryutaro Hashimoto vervroegde verkiezingen wil uitschrijven voor 20 oktober aanstaande. Een tweede factor daarbij is dat premier Hashimoto en de Okinawase gouverneur Masahide Ota hun besprekingen over vermindering van Amerikaanse militaire bases op het eiland en economische steun aan deze armste provincie van Japan met succes hebben afgesloten. Maar na vanochtend gehouden overleg tussen Hashimoto en de voorzitters van de coalitiepartners SDP en Sakigake werd meegedeeld dat op die bijeenkomst niet is gesproken over een datum voor nieuwe verkiezingen. Een woordvoerder van de premier zei ook niet te verwachten dat daarover spoedig aankondigingen zullen worden gedaan.

De nieuwe Democratische Partij wil Japan hervormen van een samenleving waarin het leiderschap van bureaucraten centraal staat naar een samenleving waar “in onafhankelijkheid samenlevende burgers” centraal staan. Minister Kan vergeleek tijdens een spreekbeurt eerder deze zomer de houding van ambtenaren om geen rekenschap af te leggen voor hun daden aan parlement en bevolking met de houding van het Japanse leger voor de oorlog. Het leger meende destijds ook geen verantwoording schuldig te zijn aan het parlement - slechts aan de keizer, maar niemand wist wat die man werkelijk dacht - en dreef het land richting militarisme en Tweede Wereldoorlog. Als minister van Gezondheid bereikte Kan dit jaar een enorme populariteit door de jarenlange zwijgzaamheid van zijn eigen ambtenaren te doorbreken aangaande een schandaal rond besmet bloed waardoor zo'n 2.000 hemofiliepatiënten begin jaren tachtig aids hebben opgelopen.

Hatoyama en Kan zullen het vooral moeten opnemen tegen de twee grote conservatieve partijen in Japan: de LDP en de oppositiepartij Shinshinto. De Shinshinto is ontstaan uit de coalitie die drie jaar geleden voor korte tijd een einde maakte aan 38 jaar regeringsmacht van de LDP. Die coalitie begon als hervormingsbeweging, maar de nu overgebleven Shinshinto telt steeds meer gedesillusioneerden. Gisteren verlieten weer drie Lagerhuisleden deze partij omdat “de hervormingsgeest is verzwakt”, zoals een van hen zei. Er is vooral veel kritiek op het autoritaire leiderschap van de huidige voorzitter, Ichiro Ozawa. Sinds begin dit jaar hebben negen Lagerhuisleden de Shinshinto-fractie (nu nog 161 leden) vaarwel gezegd om partijloos hun werk voort te zetten.

De nieuwe partij moet een partij van de “naoorlogse generatie” worden en vooral jongere, hervormingsgezinde politici uit andere partijen én nieuwe kandidaten aantrekken. De initiatiefnemers Hatoyama en Kan zijn beiden 49 jaar, hetgeen in de Japanse politiek aan de jonge kant is. Zo speelt de inmiddels 78-jarige voormalig premier Yasuhiro Nakasone nog steeds als parlementslid en nestor een belangrijke rol binnen de regerende LDP. Nakasone, die in de oorlog als marine-officier diende, deed Hatoyama's ideeën eerder deze zomer af als naïef. “Zeventig procent van de bevolking is na de oorlog geboren”, zei Hatoyama gisteravond in een actualiteitenprogramma, “maar dat gegeven is in de politieke machtsverhoudingen niet terug te vinden.”

    • Hans van der Lugt