Verbod op kernproeven stelt norm

Na decennia van protesten en debatten tegen de atoombom heeft de Algemene Vergadering van de VN gisteren met het totaalverbod op kernproeven een volgens velen “historisch” verdrag aangenomen. President Clinton, op verkiezingstoernee in Kansas, begroette de stemming als “het realiseren van een decennia oude droom dat nergens op aarde nucleaire wapens tot ontploffing worden gebracht”.

De totstandkoming van het verdrag was voor Clinton een van de prioriteiten in het buitenlands beleid voor dit jaar. En in verkiezingstijd is een diplomatieke trofee extra welkom. “De Verenigde Staten en de landen van de wereld hebben samen weer een reusachtige stap gezet op weg naar het veiliger maken van de wereld”, aldus Clinton.

“Tevreden, gegeven de omstandigheden” is ook de Nederlandse hoofdrolspeler bij de opstelling van het verdrag, ontwapenings-ambassadeur Jaap Ramaker, die in Genève de onderhandelingen voorzat. “Dit is een heel goed resultaat”, zei hij vannacht na de stemming vanuit New York. India haalde vorig maand “een streep door de rekening” door na tweeënhalf jaar onderhandelen bij de Geneefse ontwapeningsconferentie een besluit te torpederen om het verdrag unaniem aan te nemen en door te sturen naar de Algemene Vergadering in New York.

Australië nam vervolgens de leiding van een internationale campagne om het verdrag op eigen houtje in de vorm van een resolutie aan de Algemene Vergadering voor te leggen. Australië zette met deze reddingsactie een uitzonderlijke stap in de geschiedenis van VN-verdragen, omdat deze meestal pas aan de Algemene Vergadering worden aangeboden als ze unaniem zijn aangenomen op ontwerp-conferenties. Waar in Genève volgens de regels van de conferentie een consensus-besluit van de deelnemende 44 landen met nucleair potentieel vereist was, volstond gisteren een gewoon meerderheidsbesluit.

Het kernstopverdrag kan als wet niet formeel in werking treden zolang India vasthoudt aan zijn veto. India, zelf een 'drempelland' met een clandestien kernwapenprogramma, vindt dat het verdrag de vijf erkende kernwapenlanden, de VS, Rusland, China, Groot-Brittannië en Frankrijk, ten onrechte niet verplicht tot ontwapening en eist hiervoor een vastgesteld tijdschema. Mede door de vermeende nucleaire dreiging van de buurlanden China en Pakistan wil India ook zelf de “nucleaire optie” openhouden.

“Het was natuurlijk mooier geweest als er consensus was geweest”, zegt ontwapenings-ambasadeur Ramaker. Maar van de massale steun van 158 lidstaten in de VN alleen al gaat een grote morele kracht uit, menen veel diplomaten. “Dit verdrag stelt een juridische, volkenrechtelijke norm. De ondertekenaars mogen niets meer doen wat hier tegenin druist”, aldus Ramaker. “Hoe gemakkelijk zal het in het licht van deze verplichting nog zijn voor iemand om een nucleaire test te doen?”, zei de Australische VN-ambassadeur Richard Butler na de stemming. “Na vandaag is dat moeilijk dan ooit.”

De verwachting is dat de vóór-stemmers het verdrag op 24 september zullen ondertekenen, met de vijf kernwapenmogendheden voorop. Het verdrag voorziet in een totaalverbod op kernexplosies, dat wordt gecontroleerd door een internationaal monitor-systeem. Een netwerk van 201 posten moet hierop toezien onder de grond, in de atmosfeer en onder water.

De ratificatie zal volgens Ramaker “hoe dan ook jaren” gaan duren. Zal India vasthouden aan het veto? Of kan het worden overreed? Volgens Amerikaanse functionarissen zullen de vijf kernwapenstaten en de drie 'drempellanden' India, Israel en Pakistan elkaars stappen tijdens de procedure nauwlettend in de gaten houden. Van president Clinton wordt verwacht dat hij snel de Senaat zal vragen om het verdrag te ratificeren, om zo India alsnog over de streep te trekken.