Land van schandalen

DE ONTDEKKING DEZE ZOMER van een geheime cel in een van de woonhuizen van Dutroux waarin twee meisjes de hongerdood stierven, heeft in België een justitiële onderzoeksrage ontketend die doet denken aan een vergelijkbare furie in Italië enkele jaren geleden.

In Italië leidden de schandalen tot de definitieve ontluistering van voorheen machtige politici en tot de ineenstorting van de grote naoorlogse partijen. Wat België te wachten staat valt bij lange na nog niet te voorspellen, maar alle elementen zijn voorhanden voor ten minste een ingrijpende zuivering van het bestaande justitiële en politiële apparaat.

Inmiddels houden drie zaken de publieke opinie bezig: de ontvoering en de dood van een aantal meisjes, een verwante auto- en aandelenzwendel en de moord op de Luikse socialist Cools. Geen van deze zaken is nieuw. In alle drie heeft falen van de onderzoekers tot impasses geleid die zelf nu weer om opheldering vragen. Langzamerhand overschaduwt het schandaal van het jarenlang gemankeerde onderzoek in politiek-justitiële zin zelfs de onderliggende affaires. De al geconstateerde vermenging van criminaliteit en justitiële en politieke verantwoordelijkheden heeft de Belgische publieke opinie ervan overtuigd dat de gerechtelijke puinhopen niet alleen maar zijn toe te schrijven aan verkokering en ambtelijk onvermogen. Dat er sinds dit weekeinde een voormalige staatsminister achter de tralies zit, versterkt de indruk dat de beerput nog maar nauwelijks geopend is.

BELGIË STAAT van nature al onder zware druk. De federalisering van het land heeft de middelpuntvliedende krachten hoogstens een tijd lang afgeremd, niet geneutraliseerd. De ingewikkelde constructie van min of meer zelfstandig bestuurde geografische en taalgemeenschappen drukt loodzwaar op een land dat gebukt gaat onder de last van het chronische afkopen van zich misdeeld voelende minderheden. De verregaande devolutie heeft zo bezien ook het justitiële en gerechtelijke apparaat aangetast, een toestand die onontkoombaar heeft geleid tot de verzanding van praktisch alle belangrijke misdaadonderzoeken van de afgelopen jaren. België betaalt een steeds hoger wordende prijs voor zijn etnische verdeeldheid en de daaruit voortvloeiende verkruimeling van zijn integriteit en verloedering van zijn politieke moraal.

De gemeenschappen hebben op zijn best hun loyaliteit aan de staat geformaliseerd. En wie eenmaal bereid is gevonden het kleinere belang te laten prevaleren, heeft zich op een hellend vlak begeven. Zo had de naijver tussen verschillende gerechtelijke arrondissementen tot gevolg dat een schokkende en illustratieve zaak als de affaire-Cools in de doofpot verdween zonder dat hogere magistraten of politiek verantwoordelijken zich daarom bekommerden.

DE CONNECTIES in de verschillende affaires met mafia en landspolitiek worden nu blootgelegd. Maar het is de vraag of de geërodeerde Belgische staat de kracht weet op te brengen om alle vertakkingen en samenhangen tot het mogelijk bittere einde te vervolgen. De koning heeft uit naam van de ouders van door toedoen of nalatigheid van Dutroux of zijn handlangers omgekomen kinderen en jonge vrouwen een beroep gedaan op de verantwoordelijken om de werkzaamheden te verrichten die normaliter van hen mogen worden verwacht. Dat het staatshoofd zich daartoe geroepen voelde, is op zichzelf een aanwijzing voor de kwaadaardige verstarring waarin bestuur, justitie en gerechtelijke macht in België zijn geraakt.