Een kleine vredesmacht brengt geen vrede

De NAVO is bezig met voorbereidingen voor de vorming van een nieuwe vredesmacht voor Bosnië, een IFOR-2. Een verkeerde samenstelling of foutieve taakstelling kan negatieve gevolgen hebben voor de veiligheid in Europa, oordeelt J. Schaberg.

Nog even en ook de verkiezingen in Bosnië zijn weer geschiedenis. Protesten over de rechtmatigheid daarvan zullen nog lang nasudderen, maar toch, er waren verkiezingen en er komen mensen aan de macht in regeringen en volksvertegenwoording die zich op legitieme wijze in het ambt bevestigd achten en als zodanig zullen handelen. De gedachte om de verkiezingen nog een keer te laten overdoen is een fictie. De internationale gemeenschap heeft hiertoe geen dwangmiddelen en wil naar een volgende fase, zich losmaken en zelfbestuur voor de bevolking. Ed van Thijn, als chef-toezichthouder heeft natuurlijk gelijk, er klopt allemaal niets van - alleen hij krijgt het niet.

De Bosnische eenheidsstaat zal er vervolgens niet komen. Vanuit de Bosnisch-Servische en de Bosnisch-Kroatische entiteit zal zowel het gezag van de centrale regering als van de, alleen op papier bestaande, moslim-Kroatische Federatie, niet worden erkend. Men zal zijn eigen weg gaan. Het grootste probleem ligt bij de moslims, hun valt weinig te bieden.

Sinds begin van dit jaar zijn er door de strijdkrachten van de drie partijen geen gevechtsoperaties meer uitgevoerd. Niet een plotselinge vredelievende stemming na Dayton, maar de aanwezigheid van

met zo'n 60.000 goed bewapende militairen als geloofwaardige afschrikkingsmacht, heeft hier in de eerste plaats voor gezorgd. Na de verkiezingen zou

vertrekken, maar het is nu toch wel voor iedereen duidelijk dat dat onmiddellijk tot hervatting van de gevechten zal leiden. Ook Carl Bildt, de Hoge Vertegenwoordiger voor Bosnië van de Europese Unie, heeft nu gezegd dat er zeker nog twee jaar troepen in Bosnië nodig zijn, wil de oorlog niet opnieuw uitbreken. Na de verkiezingen verwacht hij grote problemen.

De

is inmiddels bezig met de voorbereiding van een opvolgende vredesmacht, zeg

-2. De formele beslissingen moeten echter nog volgen. Het wordt een gewichtige beslissing: een verkeerde doelstelling en/of een verkeerde samenstelling van de macht zullen tot mislukking en wellicht tot onherstelbaar gezichtsverlies van de

leiden, hetgeen op wat langere termijn de veiligheid van Europa direct in gevaar zou brengen.

Eerst de doelstelling: Nog meer dan vóór de verkiezingen zal het onmogelijk blijken om met strijdkrachten de bepalingen van Dayton af te dwingen. Het volk heeft immers, hoe gebrekkig dan ook, nu zelf gesproken en gezegd wat het wilde. Zich daarin mengen leidt tot een kwetsbare opstelling van de

. In de korste keren is de

dan deelnemer in een burgeroorlog. Dat dus nooit!

De staatkundige ontwikkelingen in Bosnië moeten en zullen hun loop hebben, met

-2 zijn ze niet te sturen. Hoofddoel voor

-2 moet zijn verder bloedvergieten en een overslaande oorlog te voorkomen. Dat zal al moeilijk genoeg zijn, omdat vooral aan moslim-zijde de emoties hoog kunnen oplopen bij een verdere desintegratie van Bosnië.

Niet alleen de opdracht en het mandaat van de strijdmacht zijn belangrijk, ook de sterkte en de samenstelling. Deze moeten de uitvoering van de opdracht gegarandeerd mogelijk maken. In dit geval is een kleine macht géén macht. Het gaat erom dat de strijdkrachten van de partijen geen territoriale inbreuken maken op elkaars gebied en niet met elkaar in gevecht raken. Dat is alleen maar te bereiken door afschrikking door de

-vredesmacht. Dat wil zeggen dat strijdkrachten van een der partijen die een militaire operatie voor ogen hebben, hun doel slechts kunnen bereiken door

-eenheden omver te lopen. Die drempel daarvoor moet voldoende hoog zijn, met andere woorden: de

moet voldoende weerstandbiedend vermogen hebben om de afschrikking echt te laten werken.

Als de afschrikking faalt omdat ter plaatse geen of onvoldoende

-troepen aanwezig waren, kan de agressor zijn doel, een gebiedsbezetting, een vernietigingsoperatie enzovoorts bereiken. De

zou in dat geval moeten zorgen voor herstel van de situatie en/of vergelding, en dat is politiek altijd moeilijk en werkt escalerend. Bovendien, het kwaad is dan inmiddels geschied. Er moeten dus sterke

-troepen aanwezig zijn tussen de partijen in.

De wel genoemde optie om

-eenheden in buurlanden van Bosnië of zelfs in Nederland gereed te houden, is geen alternatief voor het ter plaatse stationeren van een sterke strijdmacht. Er gaat onvoldoende directe en geloofwaardige afschrikking van uit. Ook luchtstrijdkrachten zijn geen vervanging van troepen op de grond. Veelal is een eenmaal ingezette grondaanval niet meer alleen door luchtaanvallen te stoppen.

Een door de politiek nogal breed uitgemeten vraag is of de Amerikanen moeten meedoen en of de deelname van Amerikaanse grondtroepen voorwaarde moet zijn voor Nederlandse deelname. De

-fractie rolde daarover zelfs onderling ruziënd over straat. Zonder Amerikaanse verkenningscapaciteit, logistieke steun enzovoorts is de operatie beslist onuitvoerbaar. Dat er bij de Amerikanen aarzeling is om grondtroepen in te zetten is begrijpelijk, niemand kan toch ontkennen dat het primair om een Europees probleem gaat. De Europese landen zouden dan ook de zwaarste last en de grootste risico's moeten willen dragen. Door de volledige afhankelijkheid van Amerikaanse middelen en het gegeven dat bij echte calamiteiten alleen de Verenigde Staten te hulp kunnen komen, zal Amerika wel sterk bij de leiding van de operatie betrokken moeten blijven.

Het

-hoofdkwartier van de Landstrijdkrachten in Centraal Europa (Landcent) in Heidelberg is met de voorbereiding van de nieuwe vredesmacht belast. Commandant van Landcent is de Amerikaanse generaal Crouch. Het is de bedoeling dat dit hoofdkwartier ook de leiding van de operatie in Bosnië op zich neemt en grotendeels naar Sarajevo verhuist. De samenstelling van de straf zal worden aangepast. Er komen, volgens de huidige plannen, twee plaatsvervangende commandanten, een Franse en een Britse. Zoals altijd wordt er uit oogpunt van prestige en invloed, tussen de landen hard over de bezetting van de belangrijkste functies gevochten.

Amerika blijft zeer duidelijk betrokken en dat is een grote geruststelling. Het al of niet inzetten van Amrikaanse grondtroepen mag geen voorwaarde voor Nederlandse deelname aan die

-macht zijn. Nederland zal primair moeten aandringen op een sterke vredesmacht. Een

-2 met te weinig grondtroepen loopt te grote risico's. Nederland zal zelf het goede voorbeeld moeten geven.

Tijdens de als 'historisch' betitelde

-top op 3 juni in Berlijn werd besloten dat Europa 'binnen de

' meer eigen verantwoordelijkheid wil en kan nemen. De Nederlandse regering, die zich zeer had ingespannen om de Amerikaanse aarzelingen voor zo'n besluit te overwinnen, toonde zich, bij monde van minister Van Mierlo, “vervuld van vreugde”. De Kamer viel haar bij. De Kamer zal nu iets van die 'vreude' moeten materialiseren. Laten zien dat we echt iets over hebben voor Europese verantwoordleijkheid, voor Europese veiligheid en dus voor onze eigen veiligheid.