De kameraadschap van babbelzieke flapdrollen; Twee 'onafhankelijke' Amerikaanse speelfilms hebben teleurstellend weinig om het lijf

Palookaville. Regie: Alan Taylor. Met: William Forsythe, Vincent Gallo, Adam Trese, Frances McDormand. In: Amsterdam, Cinecenter en Rialto; Rotterdam, Lantaren/Venster; Den Haag, Haags Filmhuis; Utrecht, 't Hoogt; Nijmegen, Cinemariënburg.

The Brothers McMullen. Regie: Edward Burns. Met: Mike McGlone, Jack Mulcahy, Edward Burns. In 7 theaters.

Een bevriende festivalprogrammeur waarschuwde me onlangs voor de stortvloed van inferieure 'onafhankelijke' Amerikaanse films die per videocassette dagelijks zijn bureau bereiken. Sinds tout Hollywood elkaar verdringt bij de jaarlijkse jacht op nieuw talent tijdens het Sundance-festival in Park City, Utah, daalt de kwaliteit van de 'independents' en neemt hun aantal schrikbarend toe. Elke Amerikaanse stad telt inmiddels een handvol klonen van Jim Jarmusch en Hal Hartley.

Toevallig bereiken in dezelfde week twee independent festival hypes de Nederlandse bioscoop. The Brothers McMullen won vorig jaar Sundance (waarna de debuterende regisseur Edward Burns een tweede, met een aanzienlijk hoger budget gezegende film voltooide, getiteld She's the One). Een andere debutant, Alan Taylor, trok vorig jaar in Venetië de aandacht met het professioneler geproduceerde, maar even nadrukkelijk naar onze sympathie hakende Palookaville. Beide films hebben inhoudelijk noch stilistisch veel om het lijf, draaien om de kameraadschap tussen drie babbelzieke, met hun mannelijke onmacht koketterende flapdrollen en lijden aan een pijnlijk gebrek aan spiritualiteit, humor en filmische fantasie. Beide films zijn ook gesitueerd aan de verkeerde kant van het spoor, in de directe omgeving van New York.

Verreweg de beste van de twee is Palookaville. Drie kruimeldieven uit Jersey City zetten een kraak bij een juwelier, maar hebben de plattegrond niet goed bestudeerd, zodat ze per ongeluk in een bakkerij belanden. Met donuts en brownies onder het overhemd komen ze thuis, waar de schoorsteen nog steeds niet rookt. Aan de hand van een oude B-film op tv (Armored Car Robbery) beramen ze een overval op een geldauto, maar dan blijken ze niet slecht genoeg. De chauffeur van een eerste doelwit bezwijkt aan een hartaanval en wordt door hen naar het ziekenhuis gebracht, bij de tweede poging maken de schlemielige boefjes met bivakmuts alleen maar ruzie met elkaar. De eindtitels van de film zijn ook al zo eerlijk te bekennen dat veel ontleend werd aan een kort verhaal van Italo Calvino en de klassieke Italiaanse boevenkomedie I soliti ignoti (Mario Monicelli, 1958). Palookaville is goed voor een incidentele glimlach, maar bijna elke clou zie je lang van tevoren aankomen. De onhandigheid van de film is ook zijn charme, maar dat is een wat povere opbrengst.

Een groter raadsel is het succes van The Brothers McMullen, een 'gedeeltelijk autobiografisch' portret van drie Iers-Amerikaanse broers op Long Island. De film werd gedurende acht maanden in de weekeinden opgenomen, en zo ziet het er ook uit. Het grootste deel van de film bestaat uit obligate opnamen van twee of drie pratende mannen, in de auto of op een stoepje, bierflesjes permanent onder handbereik, die vooral hun angst voor relaties met vrouwen en de last van katholiek schuldbesef breed uitmeten. Verbaal vuurwerk kan een probaat middel zijn voor een lowbudget-filmmaker (zie bijvoorbeeld Clerks van Kevin Smith), maar dan moet er wel nagedacht zijn over de implicaties van die stijl. Burns, die zelf de aantrekkelijkste van de drie broers speelt, doet meer een armzalige poging om Woody Allen te imiteren zonder ook maar een fractie van diens geestigheid, charme, mensenkennis of zelfspot.

Laten al die jongensclubjes vooral in hun vrije tijd de ene film na de andere draaien, en ze met groot succes na afloop aan vrienden en kennissen vertonen. Maar het wordt hoog tijd dat filmfestivals en in hun kielzog de filminkopers weer eens op zoek gaan naar wat gewaagder en meer geraffineerd debutantenwerk dan de zoveelste independent Amerikaan die het wiel opnieuw uitvindt.