Genotvol proefdraaien in The Globe

LONDEN, 10 SEPT. Shakespeare's Globe, de imitatie van het zestiende-eeuwse theater waar Shakespeare's klassiekers als Hamlet, Othello en Macbeth bijna 400 jaar geleden hun première beleefden, gaat volgend jaar officeel pas open. Maar op een voorlopig podium draait het huisgezelschap tot 16 september ruim drie weken proef in dat ronde, witgepleisterde bouwsel dat aan de zuidoever van de Londense Thames uit eik en zand en kalk en geitenhaar is opgetrokken.

Ze spelen Two gentlemen of Verona, een van de eerste stukken die Shakespeare heeft geschreven. Een voorstelling, zo sprankelend en geestig, zo fris en eigentijds, dat critici die de Globe bij voorbaat een mausoleum hadden genoemd waar Shakespeare's stukken in dodelijke eerbied gesmoord zouden worden, onmiddellijk de mond werd gesnoerd.

Het was de Amerikaanse acteur, regisseur en ondernemer Sam Wanamaker die zich meer dan dertig jaar lang inzette voor de wederopstanding van het theater waar Engelands bekendste toneelschrijver zijn grootste triomfen vierde. Daarbij moest hij tot aan zijn dood in 1993 grote weerstand van de conservatieve Britse theaterbonzen overwinnen. Ze verweten hem dat hij erop uit was om schuin tegenover de St. Paulskathedraal een literair Disneyland uit de grond te stampen. Pas na zijn dood kon de begroting van het tachtig miljoen gulden vergende project dankzij een royale bijdrage van de nationale loterij sluitend worden gemaakt.

Southwark, het Londense stadsdeel waar Shakespeare's Globe is verrezen op 200 meter afstand van waar nog de fundamenten van het oude theater rusten, is al sinds mensenheugenis een mengelmoes van oud en nieuw, van post-moderne welvaart en oude glorie. Maar zelfs in deze entourage werkt de ronde arena met haar strooien dak en open binnenplaats vervreemdend.

Hoe gewetensvol architecten en ambachtslieden zich ook in traditionele techniek en ontwerp hebben verdiept, Shakespeare's Globe blijft de twintigste-eeuwse versie van een zestiende-eeuws gebouw. Niet alleen omdat de eerste Globe twee keer zoveel toeschouwers als de 1400 van het nieuwe theater kon bevatten. Ook vanwege de rode brandblussers, de groene 'exit'-bordjes, de plastic prullenbakken. Om niet eens te spreken van de isolatiematerialen en de extra brandtrappen die discreet zijn weggewerkt.

De initiatiefnemers hebben hun hang naar authenticiteit niet willen overdrijven. Toeschouwers op de drie galerijen hebben geen andere keuze dan plaats te nemen op de houten banken, maar voor het bescheiden bedrag van een pond worden kussens aangeboden. De binnenplaats die staanruimte biedt aan de grondelingen, het ouderwetse woord voor liefhebbers met de smalste beurs en grootste mond, vergelijkbaar met de vroegere F-side bij Ajax, biedt geen enkele bescherming tegen wind en regen. Zoals het theater ook niet de luxe van toiletten kent.

De voorstelling van Two gentlemen of Verona was geen moment een nostalgische reis terug in de tijd. Daarvoor bliebten er te veel mobiele telefoons, piepten er te veel digitale horloges en flitsten er te veel camera's. Daarvoor vlogen er tijdens de hofmakerij op het podium ook te veel vliegtuigen en helicopters over. Maar Jack Shepherd, de regisseur van deze produktie, had ook niet gekozen voor een historische reconstructie. De edellieden Proteus en Valentine gingen gekleed in oversized pakken van verwaten yuppies.

Verbijsterend was het te ervaren hoe een flinterdun verhaal van vier eeuwen geleden een modern publiek tot voelbare betrokkenheid kon verleiden. Dat was te danken aan het zinderende, bijna genotzuchtige spel van een multi-raciaal, multi-cultureel gezelschap - Britten en Amerikanen, blanken en negers - met artistiek directeur Mark Rylance als de egocentrische, konkelende, eeuwige puber Proteus in een glansrol. Maar de prikkelende wisselwerking tussen de spelers en het publiek kwam meer nog tot stand door de intimiteit die het ronde theater de hunkerende toeschouwers vlak langs de speelrand onontkoombaar oplegt.

Met je neus op het podium kon je niet alleen het stro en hout en het zilte rivierwater ruiken maar ook het zoete zweet tussen de borsten van de schone Silvia. Door de stinkende straathond Crab werd je besnuffeld.

Als voetbalsupporters langs de zijlijn die vlak voor hun ogen een smerige overtreding zien begaan, konden de toeschouwers de leugens en kuiperijen van Proteus onmogelijk in stilte laten passeren. Ze loeiden en tierden. Ze krijsten welgemeende waarschuwingen om de geteisterde jonkvrouwen voor ernstiger onheil te behoeden. In Shakespeare's Globe vervaagde de scheidslijn tussen acteurs en kijkers, tussen schijn en werkelijkheid. Anders dan de critici bij voorbaat beweerden. wordt Shakespeare in de Globe niet doodgeknuffeld of verkwanseld. In zijn oorspronkelijke omgeving wordt de oude meester alleen maar van stof en heiligheid ontdaan.