Ex-veiligheidsadviseur Scowcroft vreest winst Saddam en einde coalitie; 'VS maakten een ernstige fout bij aanval op Irak'

Voor de Iraakse leider Saddam Hussein is de confrontatie met de Verenigde Staten vooralsnog niet slecht uitgepakt, zegt Brent Scowcroft, die ten tijde van de Golfoorlog de nationale veiligheidsadviseur was van George Bush. In een vraaggesprek in zijn kantoortje in Washington gaat Scowcroft in op de Amerikaanse raketaanvallen op Irak, de problemen binnen de geallieerde coalitie en de verschillende manieren waarop de president Bush en Clinton ieder hun eigen crisis met Saddam Hussein aanpakten.

WASHINGTON, 10 SEPT. In veel Amerikaanse media is de afgelopen week door commentatoren verzucht: als George Bush in 1991 niet had verzuimd de Golfoorlog af te maken, dan hadden hadden de Verenigde Staten nu niet opnieuw de Iraakse leider Saddam Hussein hoeven intomen. De vorige Amerikaanse president zou een kapitale blunder hebben begaan door na de bevrijding van Koeweit niet door te marcheren tot in Bagdad, om het regime van Saddam omver te werpen. In plaats daarvan staakte hij de geallieerde opmars. Brent Scowcroft, indertijd nationale veiligheidsadviseur van Bush en tegenwoordig voorzitter van een Washingtonse denktank die zich bezighoudt met internationale betrekkingen, is echter nog altijd overtuigd van de juistheid van die beslissing.

“We hadden een missie met nauwkeurig omschreven doelstellingen: schop Saddam uit Koeweit, laat het Koeweitse regime terugkeren en deel zo'n harde klap uit aan zijn militaire macht dat hij geen levensgevaarlijke bedreiging meer is voor zijn buurlanden. Dat hebben we allemaal gedaan.

“We hadden makkelijk kunnen doorgaan tot Bagdad. Maar dan was, op een cruciaal moment, de geallieerde coalitie tegen Irak uiteengevallen. De Arabische troepen wilden Irak zelfs helemaal niet binnentrekken. Maar ook als we Bagdad desondanks hadden veroverd, dan nog hadden we Saddam nooit gevonden. Als we zijn regering omver hadden geworpen dan was Irak onze verantwoordelijkheid geworden. Dan hadden we misschien nog steeds troepen in Bagdad gehad, compleet met sluipschutters die ze 's nachts onder vuur nemen.”

Na de Amerikaanse raketaanvallen van vorige week en de geringe bijval van Arabische en Europese bondgenoten, lijkt de coalitie alsnog uiteengevallen. Hoe erg is dat? “Een van de grote negatieve kanten van deze operatie, of althans van de manier waarop de regering-Clinton het heeft aangepakt, is de verzwakking en misschien wel het einde van de coalitie. Als Saddam scherpzinnig genoeg is om dat te zien, zal hij vast proberen om met nieuwe provocaties de coalitie nog verder uit elkaar te spelen.

“Ik heb de indruk dat de consultatie met de bondgenoten nogal lukraak is gebeurd. Serieus overleg met bondgenoten is in dergelijke situaties àltijd moeizaam, àltijd. De regering zegt nu: ja, maar de Fransen vonden dit, en de Russen vonden dat, en daar viel niets aan te veranderen. Tijdens de aanloop naar Desert Storm stelden de Fransen zich precies zo op, en de Russen ook. Dag en nacht hebben we gewerkt, week in week uit, om de coalitie bijeen te houden.

“Een aantal landen van de coalitie heeft vorige week gezegd dat ze op de hoogte zijn gesteld, en niet geconsulteerd. Dat is een ernstige fout. We wisten al enige tijd dat er iets ging gebeuren. Een samentrekking van 30.000 man gebeurt niet ongemerkt. We hadden meteen al bij de Verenigde Naties kunnen peilen hoe er over ingrijpen werd gedacht. We hadden het vooroverleg met onze vrienden en bondgenoten meteen al kunnen beginnen. Maar de Amerikaanse regering besloot botweg te doen wat ze wilde doen, en heeft daar vervolgens de andere landen van op de hoogte gesteld - in de hoop dat ze het zouden steunen.

“Maar de andere landen van de coalitie zijn ook souvereine staten, die hun trots hebben. Het is belangrijk dat ze het gevoel hebben dat ze deel uitmaken van het besluitvormingsproces. Als onze bondgenoten de indruk krijgen dat we doen wat we willen, ongeacht hoe zij erover denken, dan zullen ze zich snel van ons gaan distantiëren - op allerlei gebied. Als ze het gevoel hebben dat we meestal naar ze luisteren, ons best doen om ze erbij te betrekken, dan accepteren ze het wel als je een keer iets op eigen houtje doet. Maar als we hen hooghartig negeren ontstaat er een serieus probleem: want in de wereld vandaag kunnen we niet geïsoleerd opereren.”

Wat kunnen de VS doen als Saddam Hussein zich niets aantrekt van de raketaanvallen? “Omdat we hebben gezegd dat de missie voltooid en geslaagd is, is het moeilijk om weer te beginnen. Maar het kan wel. Van het begin af aan zou het veel effectiever zijn geweest als we de Iraakse troepen en tanks hadden bestookt die deelnamen aan het offensief tegen de Koerden. Ik denk niet dat je daarmee de aanval had tegengehouden, ik geloof niet dat dat vanuit de lucht kan. Maar je zou de troepen ermee hebben laten zien dat ze een genadeloos luchtbombardement over zich afroepen als ze aan dit soort ondernemingen deelnemen. Dan denken ze misschien de volgende keer wel twee keer na.

“Voor zo'n actie waren gevechtsvliegtuigen nodig geweest, want met kruisraketten kun je geen tanks, laat staan grondtroepen aanvallen. Dat had het risico met zich meegebracht dat er vliegtuigen neergehaald en piloten gegijzeld konden worden. Dat risico wilde de Amerikaanse regering niet nemen. Het is daardoor nu ook Saddam duidelijk dat de regering de zaak ook weer niet zo belangrijk vindt dat ze er het leven van een piloot voor in de waagschaal wilde stellen.”

Is er een Amerikaans nationaal belang bij het oplossen van de Koerdische kwestie? “Nee. Als je bedenkt dat ze zo bezeten waren van egoïsme, machtshonger en cynisme dat ze hun onderlinge strijd voorrang gaven boven de Koerdische natie, en dat ze bereid waren hun doodsvijanden erbij te halen, de Irakezen en Iraniërs, dan verlost dat volgens mij de beschaafde wereld van enige verplichting om hen te helpen.

“De Amerikaanse politiek in de Golf is erop gericht, zeker sinds de val van de sjah, om het machtsevenwicht te handhaven. En dat komt neer op het evenwicht tussen Irak en Iran. Om die reden hebben we aan het eind van de Golfoorlog de opstanden van de shi'ieten en de Koerden tegen Saddam Hussein niet gesteund, want de mogelijkheid was reëel dat Irak uit elkaar zou vallen, en dat wilden we niet.

“Op zich is het uitgangspunt de Amerikaanse regering niet slecht: hou Saddam goed in de gaten, en als het ernaar uitziet dat hij iets onderneemt, reageer dan snel, zodat je hem plat op zijn rug houdt.”

Hebben de VS Saddam Hussein opnieuw onderschat? “Waarschijnlijk wel. Maar hij is nu eenmaal erg moeilijk te doorgronden. Zelf heb ik nooit ook maar bij benadering kunnen uitvinden hoe Saddam denkt. Iedere keer moet je proberen te calculeren: wat is hij van plan? Waar stuurt hij op aan? Hoe kunnen we duidelijk maken dat we niet zullen toestaan dat hij zijn voordeel met ons doet?”

Madeleine Albright, de Amerikaanse ambassadeur bij de Verenigde Naties, zei dit weekeinde: “Na de afgelopen week heeft Saddam misschien een tactisch voordeel, maar wij hebben een strategisch voordeel.” Denkt u er ook zo over? “Nee, dat is woordgoochelarij. Ze bedoelt dat we nu een strategisch voordeel hebben omdat we 65 mijl dichterbij Bagdad kunnen vliegen - maar dat is een rationalisatie van de actie. Kijk eens hoe het Saddam is vergaan: hij is erin geslaagd de coalitie uit elkaar te drijven; hij heeft ondervonden dat onze reactie een speldeprik is, en geen klap met een moker; en hij is die lastposten van de verzetsbeweging in Arbil kwijt.

“Daarmee beweer ik niet dat het één grote overwinning voor Saddam is. We hèbben met militaire middelen gereageerd, hij weet weer even dat we hem in de gaten houden.”

U pleit ervoor dat de Amerikaanse regering zich niet langer verplicht om nooit een buitenlands staatshoofd om het leven te brengen. Is dat ingegeven door uw ergernis over Saddam Hussein? “Nee, ik vind dat in het algemeen. We bevinden ons nu in de vreemde positie dat het toegestaan is om oorlog te voeren, waarbij duizenden mensen kunnen omkomen. Maar het is niet toegestaan om één iemand om het leven te brengen. Dat komt op mij nogal bizar over. Ik denk niet dat we voortdurend politieke leiders moeten vermoorden, maar het lijkt me ook niet dat er een verbod zou moeten zijn. Saddam Hussein is een mooi voorbeeld: het is vrijwel uitgesloten dat er een ander Irak kan ontstaan zolang hij er is.”

Maar als de VS er zo over denken, is het dan niet voldoende hem af te zetten? “Stel dat je dat wilt doen. Hoe ga je dan te werk? Je valt Irak binnen. Hoeveel duizenden mensen komen daarbij om het leven, alleen om hem af te zetten? Is het dan immoreler om hem met een clandestiene operatie uit de weg te ruimen?

“Wij bevonden ons in Irak in de vreemde situatie dat we bepaalde groeperingen steunden die de omverwerping van Saddam steunden. Denk je dat die groeperingen zeiden: we zullen ons doel bereiken zonder hem te vermoorden? Als wij vermoeden dat ze hem gaan vermoorden mogen we hen niet helpen, want dan maken we deel uit van de samenzwering. De Amerikaanse regering zou moeten erkennen dat dit een harde, wrede wereld is.

“Saddam Hussein is nu irritant, maar meer niet. Hij is frustrerend, en lastig om mee om te gaan. Zolang we alert zijn blijft het daar bij, en is het niet nodig om een oorlog over hem uit te vechten. Maar als we hem de ruimte geven om agressief gedrag te ontplooien, dat kan hij zich weer ontwikkelen tot een bedreiging voor ons allemaal.”