Toch extra top over 'Maastricht II'; EU-landen verdeeld over aanval VS op Irak

TRALEE, 9 SEPT. De ministers van Buitenlandse Zaken van de Europese Unie zijn er niet in geslaagd een gezamenlijk standpunt te formuleren over de Amerikaanse raketaanval vorige week op Irak. Dat bleek tijdens een informele bijeenkomst afgelopen weekeinde in het Ierse Tralee.

Terwijl een ruime meerderheid van de vijftien lidstaten de Verenigde Staten steunt, blijft Frankrijk erbij dat de aanvallen een overdreven reactie zijn. Ook over het besluit van Turkije een veiligheidszone in te stellen in Noord-Irak, liepen de meningen uiteen. De Britse minister van Buitenlandse Zaken, Malcolm Rifkind, toonde begrip voor dit voornemen. De Franse minister Hervé de Charette onderstreepte echter het belang dat de territoriale soevereiniteit van Irak wordt gehandhaafd.

De Ierse minister van Buitenlandse Zaken, Dick Spring, concludeerde dat de Europese Unie de Iraakse agressie in de No-fly-zones veroordeelt, dat de territoriale integriteit van alle landen in de regio moet worden gewaarborgd en dat zo snel mogelijk de resolutie van de Verenigde Naties over olie in ruil voor voedsel moet worden toegepast. (De VS hebben uitstel geëist.) Hij sprak echter als voorzitter en niet namens de vijftien.

Tijdens de bijeenkomst dit weekeinde in het Westierse Tralee vormden de relaties met de Verenigde Staten een belangrijk onderdeel van de besprekingen. Niet alleen in verband met Irak, maar ook in verband met de zogeheten Helms-Burtonwet die beoogt buitenlandse bedrijven te straffen die zaken doen op Cuba.

Eensgezind veroordeelden de EU-ministers nog eens de extraterritoriale werking van deze wet. Maar zij spraken zich niet uit over de tegenmaatregelen die de Europese Commissie eind juli heeft voorgesteld. Volgens minister Spring bestaat er unanimiteit om deze antiboycotmaatregelen aan te nemen, maar een besluit hierover zal volgens hem niet vallen vóór de Amerikaanse verkiezingen begin november.

Dat is ook het standpunt van minister de Nederlandse minister van Buitenlandse Zaken, Hans van Mierlo. “Clinton moet niet door Europa in een benarde situatie worden gebracht.”

Evenmin is er in Tralee beslist over een ander heikel agendapunt, het al dan niet bezoeken van Orient House, het PLO-hoofdkwartier in Oost-Jeruzalem. De Europese Unie sprak half juli af begin deze maand de nieuwe regering in Israel te bezoeken en daarnaast een bezoek af te leggen aan Orient House.

Dit laatste stuitte echter op hevig protest van Israel, dat hierin een erkenning ziet van de Palestijnse aanspraken op (Oost-)Jeruzalem. Ook in de Tweede Kamer protesteerden eind vorige week CDA, VVD en klein-rechts tegen het bezoek waaraan ook minister Van Mierlo zou deelnemen.

De Ierse minister Spring kondigde gisteren aan dat hij met PLO-leider Arafat wil overleggen of het bezoek aan Orient House moet doorgaan. “Verschillende verklaringen zijn in de afgelopen dagen afgelegd over de houding van president Arafat in relatie tot het Orient House”, aldus Spring. Hij noemde een reis naar de regio in de nabije toekomst van groot belang “om te verzekeren dat we samenwerken met zowel de Israelische regering als de Palestijnse autoriteiten en de andere regeringen in de regio.”

Ook minister Van Mierlo verklaarde: “Het algemene gevoel is dat we zo snel mogelijk een bezoek moeten brengen aan Israel en we moeten kijken in hoeverre een bezoek aan Oost-Jeruzalem daarin past.” Tegelijkertijd verklaarde hij: “Een bezoek aan Orient House moet mogelijk blijven.”

De vijftien ministers hebben wel overeenstemming kunnen bereiken over een extra topontmoeting op 5 oktober in Dublin van de staats- en regeringsleiders en de ministers van buitenlandse zaken. De top is bedoeld om de intergouvernementele conferentie vooruit te helpen, de herziening van het Verdrag van Maastricht. Vorige week zag het er nog naar uit dat deze ingelaste bijeenkomst, waartoe werd besloten op de top van Florence in juni, niet zou plaatshebben. Behalve Frankrijk loopt niemand echt warm voor 'Dublin I'.

De Ieren waren er na twee maanden nog niet in geslaagd een datum vast te leggen en ze hebben daarom vorige week in een ultieme poging 5 oktober voorgelegd. De Ierse minister van Buitenlandse Zaken Dick Spring beloofde alles in het werk te stellen zodat op de reguliere Euopese top van 13 en 14 december in Dublin een ontwerp-tekst voor 'Maastricht II' klaar ligt.

Volgens minister Van Mierlo, die overigens op die dag op staatsbezoek is in Zuid-Afrika, waren er “van alle kanten twijfels” over het nut van de top. De vrees bestaat dat de verwachtingen over de top hooggespannen zullen zijn, maar dat er niets uitkomt.

De Britse minister Rifkind zei dat hij nog “overtuigd moet worden van het nut van de extra bijeenkomst”. Groot-Brittannië heeft tot nu toe de meest minimalistische inzet in de onderhandelingen over de IGC. Een bijeenkomst van de Franse en de Duitse ministers van Buitenlandse Zaken, oorspronkelijk voorzien voor 7 oktober, wordt vervroegd naar 2 oktober.