'Schotse vrijheid is onontkoombaar'

LONDEN, 7 SEPT. Het klinkt misschien net zo fantastisch als de verschijning van het monster van Loch Ness. Maar de Schotse Europarlementariër dr. Allan Macartney, vice-voorzitter van de Scottish National Party (SNP), is even serieus als vastbesloten: Schotland kan binnen twee jaar onafhankelijk zijn.

Macartney presenteerde deze week in Londen een onderzoeksrapport van Schotse wetenschappers over de haalbaarheid van een vrij Schotland. Hun eindconclusie: fluitje van een cent. In detail geven ze aan hoe de de overgang naar een onafhankelijk Schotland gestalte kan krijgen. Daarmee nemen ze de schrik weg, zei Macartney, die de Engelsen in de loop van de historie overvloedig in de geesten van de Schotten hebben gezaaid.

Hij herinnerde eraan dat politicologen tien jaar geleden ook niet geloofden in de zelfstandigheid van landen als Moldavië, Slowakije en Kroatië. “Kijk hoe snel zich dat proces heeft voltrokken.” Zijn grote voorbeeld is de Ierse republiek, die binnen de Europese Unie economisch gedijt sinds ze zich aan de invloedssfeer van Londen heeft onttrokken. “Wat de Ieren kunnen, kunnen wij ook.”

Britse premiers als Attlee, Churchill en Thatcher hebben bij herhaling het zelfbeschikkingsrecht van de Schotten onderschreven. Natuurlijk heeft Schotland de vrijheid om zich los te maken van de Unie die het in 1707 vrijwillig met Engeland heeft gesloten, verklaarden de minister-presidenten. Maar in één adem wezen ze ook op de rampzalige gevolgen van zo'n ontbinding. Volgens Macartney deden ze dat zo overtuigend, dat veel Schotten die spookverhalen zijn gaan geloven. “Onafhankelijkheid zou onvermijdelijk leiden tot een lange periode van instabiliteit en chaos. Streven naar een zelfstandig Schotland zou een recept zijn voor anarchie. Dit rapport laat zien dat een soepele, geleidelijke, vreedzame ontbinding van de Unie snel en simpel uit te voeren is.”

Een vanzelfsprekende voorwaarde, zegt Macartney, is dat een meerderheid van de Schotten zich uitspreekt voor onafhankelijkheid. Dat zou al kunnen bij de Britse algemene verkiezingen die naar verwachting in het voorjaar worden gehouden. Meer dan de helft van de Schotten zou dan moeten stemmen op de SNP.

Dat dit gebeurt, lijkt niet erg waarschijnlijk, want op het moment bezet de Schotse Nationalistische Partij niet meer dan vier van de 72 Schotse zetels in het Lagerhuis. Minder dan Labour (49), de Conservatieven (10) en zelfs de Liberaal-democraten (9). Maar lokaal is de SNP de laatste jaren sterk in opkomst. Volgens een recente opiniepeiling kan de SNP in Schotland bij algemene verkiezingen rekenen op 29 procent van de stemmen, vier keer zoveel als de Liberaal-democraten en twee keer zoveel als de in Schotland zo gehate Conservatieve partij.

Alleen Labour kan in Schotland met 48 procent van de stemmen bogen op een grotere aanhang dan de Schotse nationalisten. Dat Labour de komende acht maanden nog uit die voorkeurspositie verdreven kan worden, acht zelfs de aartsoptimist Macartney niet erg reëel. Maar dat betekent volgens de vice-voorzitter van de SNP alleen maar dat de onafhankelijkheid nog even uitgesteld moet worden. Al bijna drie eeuwen wachten de Schotten. Die paar jaar kunnen er ook nog wel bij.

Als Labour bij de komende verkiezingen aan de macht komt, wordt Schotland niet zelfstandig maar krijgen de Schotten wel een eigen parlement. Die onvoorwaardelijke belofte is de laatste maanden door een terugkrabbelende Labourleiding wel aan de resultaten van referendums gebonden, maar het principe staat nog overeind. De Britse premier John Major heeft al gewaarschuwd dat dit “heilloze plan het einde van het Verenigd Koninkrijk kan inluiden.” En voor deze ene keer is de SNP het met de Tories eens. Macartney ziet een Schots parlement als mogelijk opstapje naar zelfstandigheid. Zo'n parlement zal er pas halverwege een eerste regeringsperiode komen, altijd een moeilijk moment voor een kabinet. Wat als ontevreden Labourstemmers de SNP aan een meerderheid helpen in het eerste Schotse parlement? Als het aan Macartney ligt, kan dan onmiddellijk een begin worden gemaakt met de onderhandelingen over ontbinding van de Britse Unie. Macartney gaat er vanuit dat binnen zes maanden in grote lijnen overeenstemming moet kunnen worden bereikt over de verzelfstandiging van Schotland. Tsjechië en Slowakije is dat ook in zo'n korte tijd gelukt. In diezelfde periode zou een ontwerp-grondwet kunnen worden opgesteld. Het resultaat zou in een referendum ter goedkeuring aan het Schotse volk worden gepresenteerd.

De SNP, die in de jaren dertig is ontstaan, ijvert voor een onfhankelijk Schotland omdat de 5,1 miljoen Schotten in een eigen staat meer democratische invloed kunnen uitoefenen dan als deel van de Britse natie, waarin ze minder dan tien procent van de bevolking vormen. De Schotse identiteit komt nu in het gedrang. De Unie tussen Engeland en Schotland was bedoeld als een verbond van gelijken. Maar daarvan is volgens Macartney allang geen sprake meer.

Daarbij komt, zegt Macartney, dat veel beslissingen tegenwoordig niet meer in Londen maar in Brussel worden genomen. “Om de Schotse belangen te behartigen, moet Schotland daar direct vertegenwoordigd zijn.” Wijzend op de rundvleescrisis zegt hij dat de Britse regering in Brussel vaak alleen maar aan Engeland denkt.

Volgens het rapport van de Schotse wetenschappers - 'De overgang naar de onafhankelijkheid' - hoeft een Schotse afscheiding niet tot verbanning uit de Europese Unie te leiden. Zowel Schotland als wat er nog over blijft van het Verenigd Koninkrijk zouden het lidmaatschap van de Europese Unie kunnen erven. Een onafhankelijk Schotland zou ook de verplichtingen overnemen die Groot-Brittannië met internationale instanties als de Verenigde Naties en de NAVO is aangegaan.

De SNP heeft zelfs al bepaald dat een onafhankelijke Schotse krijgsmacht zal bestaan uit 56.000 militairen. De Schotse marine krijgt de beschikking over vier fregatten, vier onderzeeërs en veertig andere schepen. De luchtmacht zal met twee squadrons van elk achttien vliegtuigen moeten volstaan. De defensie-uitgaven van een vrij Schotland worden op ruim vier miljard gulden geraamd.

Klein beletsel voor een zelfstandig Schotland is alleen nog dat volgens een recente Gallup-enquête maar 21 procent van de Schotten onafhankelijkheid wil. SNP-supporters smalen echter om dat cijfer. Ze schermen met de resultaten van andere opiniepeilingen. Niet meer dan twintig procent van de Schotten vindt dat de status quo gehandhaafd moet blijven. De rest wil een Schots parlement of onafhankelijkheid. Dat een meerderheid van die groep zich laat tevredenstellen met een Schotse volksvertegenwoordiging, komt alleen doordat Schotten nu eenmaal pragmatici zijn die de haalbaarheid van zo'n parlement het hoogst achten. Dat parlement zien ze als wegbereider voor Schotse onafhankelijkheid op termijn. “Een onafhankelijkheid”, zegt Macartney, “die historisch onontkoombaar is.”