Jane Campion: 'Isabel Archer is de ideale heldin'

Op de voorlaatste dag van het Filmfestival van Venetië ging hors concours de nieuwe film van Jane Campion in première: 'The Portrait of a Lady', naar de gelijknamige roman van Henry James. Een gesprek met de regisseuse: “Ik heb me ondergeschikt gemaakt aan het boek.”

Niet bekend

Ter gelegenheid van The Portrait of a Lady, haar eerste film sinds The Piano (1992), geeft Campion interviews in de ontvangstzaal van Hotel des Bains op het Lido: een half uur zit ze - kort geknipt en in het zwart gekleed - aan één tafel met zeven journalisten. Haar verfilming van het verhaal van Isabel Archer, een onconventionele Amerikaanse in het Europa van het eind van de negentiende eeuw, is de avond tevoren aan de pers vertoond, en riep toen verdeelde reacties op. The Portrait of a Lady is een strenge film over liefde en desillusie die respect afdwingt door het hypnotiserende ritme van de beelden en de dialogen - en door het ingetogen spel van onder anderen Nicole Kidman, John Malkovich en Barbara Hershey. Maar mij raakte de film geen moment.

Hoewel The Portrait of a Lady net als Campions vorige films Sweetie (1989), The Piano en An Angel at my Table (1990) gaat over een vrouw die zich verzet tegen de rigide conventies van de buitenwereld, is het volgens Campion vóór alles een Henry James-film. “Ik heb me ondergeschikt gemaakt aan het boek, dat ik reken tot een van de mooiste boeken die ik ooit gelezen heb. Het is een studie in vriendschap en vertrouwen, een melodrama over een meisje dat vernederd wordt en zichzelf leert kennen en accepteren. Een boek dat rijk is als het leven zelf.

“Wat ik in James het meest bewonder is zijn eerlijkheid, zijn vermogen om de somberheid van de wereld te laten zien zonder in pessimisme te vervallen. Hij is geen Jane Austen, die een soort wonderschone sprookjes schrijft waarin na pijnlijke verwikkelingen alles weer op zijn pootjes terechtkomt. James zegt: je hebt goed en slecht, er is meer slecht dan goed op deze wereld, maar daar zul je mee moeten leven.”

Behalve door zijn portrettering van Amerikanen die botsen met de blaseeë Europese cultuur, is Henry James vooral beroemd door zijn elegante stijl, die gekenmerkt wordt door precieze beschrijvingen en uitputtende karaktertekeningen. Campion vertelt dat ze in de film zijn uitgegaan van James' dialogen. “Aan de acteurs de taak om te zorgen dat je net zo veel te weten komt over de gevoelens en drijfveren van de personages als bij James. We hebben heel veel weggelaten uit The Portrait of a Lady, terwijl we eigenlijk maar één ding aan het script hebben toegevoegd: de seksuele en andere fantasieën van Isabel, die de functie overnemen van James' innerlijke monologen.”

Isabel Archer is voor Jane Campion de ideale romanheldin. “Ze is misschien niet de eerste feministe in de Engelse literatuur - die eer gaat naar Dorothea uit Middlemarch - maar ze is een jonge vrouw die niet met zich laat sollen en tegen iedereen roept 'Treat me seriously'. “In de loop van het boek wordt ze steeds minder superieur en zeker van zichzelf, maar ze houdt vast aan de tegendraadsheid die me zo lief is.”

The Portrait of a Lady is na The Piano de tweede negentiende-eeuwse film van Jane Campion. Is de tijd van Isabel en Ada de periode waarin Campion zich het beste thuis voelt? “Toen ik besloten had om The Portrait te verfilmen, wist ik dat de mensen dat zouden denken. Het liefst doe ik dingen die verschillen van wat ik eerder heb gedaan, maar in dit geval was de aantrekkingskracht van Henry James te groot. Overigens is de stand nu gelijk: ik heb twee moderne films gemaakt en twee periodestukken. Bij mijn volgende film kan ik weer alle kanten op.”

De film The Portrait of a Lady van Jane Campion komt begin januari 1997 in de Nederlandse bioscopen.