Hollands Dagboek

Leon Wechgelaer (36) studeerde bouwkunde. Omdat hij zijn dienstplicht op geen enkele manier wilde vervullen, kreeg hij een gevangenisstraf van zeven maanden opgelegd. De laatste dienstplichtigen zwaaiden deze maand af - totaalweigeraar Wechgelaer zit nog tot en met november vast in de Amsterdamse Bijlmerbajes. Als hij weer vrij is, vertrekt Wechgelaer naar een onbewoond eilandje bij Noorwegen, waar hij samen met zijn vriendin Myriam leeft van vis en van zijn moestuin.

Woensdag 28 augustus

Een gewone dag, waarvan je er dertien in een dozijn hebt in de bajes. Omdat ik werk weiger, zit ik meer dan twintig uur per dag achter de deur. Een week lang een Hollands Dagboek bijhouden kan dus wel eens eentonig leesvoer opleveren. Ik realiseer me ineens dat ik vandaag precies drie maanden vastzit.

Dagen tellen is geen opbeurende bezigheid. Vanaf het begin probeer ik dan ook iedere dag zinnig te besteden. Aan wat ik gisteren kon en morgen kan, heb ik vandaag niets. Eén dag per keer. Vul m'n dagen met lezen, vertaalwerk, muziek, (zelf)studie Noors en meditatie of bezinning zodat ik niet zeven maanden heb weggeknikkerd als ik in december weer buiten kom.

Het is belangrijk helder te blijven en het onderscheid te blijven zien tussen waarvoor ik zit (totaalweigeren) en het feit dat ik zit. Aan het eerste kan ik weinig doen. Ik mag mijn mening uiten en in praktijk brengen maar dan wel op straffe van zeven maanden bajes, ook al schaad ik niemand met m'n handelingen. Integendeel. Mijns inziens schaad ik anderen door me voor moordenaar te laten opleiden in het leger of te helpen een systeem in stand te houden van produceren & consumeren, gericht op winst maken, op economische groei waardoor anderen (en andere culturen) uitgebuit en natuurlijke hulpbronnen razendsnel verbruikt worden.

Voor mij zijn dat gewetensbezwaren, maar voor de staat politieke bezwaren. Behalve dat de staat fysiek geweld monopoliseert, probeert ze ook mijn geweten te monopoliseren. Verdeel en heers. Totale controle. Ondanks de dreigementen van fysieke vrijheidsontneming, die daadwerkelijk worden uitgevoerd, kan ik niet de verantwoordelijkheid voor mijn eigen handelen opgeven. M'n geestelijke vrijheid is belangrijker dan m'n fysieke vrijheid. De sleutelbos past op m'n celdeur, niet op m'n bovenkamer. Frustraties en ontevredenheid komen vaak voort uit het niet overeen kunnen laten komen van dat wat je vindt en dat wat je doet. Dat probeer ik te vermijden.

Donderdag

Een 'drukke' dag: het wekelijkse bibliotheekbezoek, telefonisch interview voor Twee Vandaag televisie, tandarts en vandaar door naar een 'bezoek' voor een kranteninterview. Wat dat betreft is de bajes coulant: interviews gaan niet ten koste van het ene uur bezoek dat ik per week mag ontvangen. Een fijn staaltje van repressieve tolerantie, dat ik vanachter de tralies m'n mening mag uiten. Daarna nog het dagelijkse uurtje 'lucht'. De rest van de dag, ondanks alle 'drukte', toch nog twintig uur achter de deur.

Het feit dat ik binnen zit, moet ik zelf invullen, op een nogal afwijkende manier van wat ik m'n dagelijkse leven op een onbewoond eiland gewend ben. Heb ruimschoots de tijd om een dagboek bij te houden: geen daden maar woorden. Da's effe wennen.

Vaak lijkt het erop dat de omstandigheden en de fysieke beperkingen m'n dagelijks leven flink in de weg staan, maar het is juist m'n eigen houding ten opzichte van die beperkingen die m'n dagelijks leven blokkeren. Lukt het me om m'n houding te veranderen, zonder mezelf te verloochenen, dan veranderen de omstandigheden als vanzelf: beperkingen zijn dan geen blokkades meer. Het is te vergelijken met m'n contactlenzen achterstevoren inzetten: alles ziet er dan onbereikbaar uit, als door een verrekijker. Ik zie het een tijdje aan, heb het niet zo naar m'n zin en bedenk dan (daar heb ik tenslotte alle tijd voor) om ze maar eens om te draaien. Dat bevalt beter. Een kwestie van focussen op de mogelijkheden, niet op de onmogelijkheden.

Vrijdag

Bezoekdag! Te gek om weer eens een normaal gesprek te voeren, voor zover dat in een ruimte met tralies voor de ramen mogelijk is. Een uurtje per week is 'wat kort' maar met de voor- en napret probeer ik het kunstmatig te verlengen. Het kwartier dat verloren gaat aan het geopend krijgen van gesloten deuren en het tot op m'n bilnaad gevisiteerd worden na m'n bezoek, krijg ik cadeau.

Helaas viel het bezoek vandaag samen met m'n uurtje 'lucht', zodat ik meer dan 48 uur ben aangewezen op de airco. Die lijkt de lucht in m'n cel alleen maar te recirculeren en niet te verversen. Bezuiniging? Knap trouwens dat, hoewel ik vandaag 23 uur acher de deur zat, het toch zo georganiseerd kon worden dan m'n bezoek en m'n 'lucht' precies in dat ene uurtje dat overbleef, pasten. Bezoek van m'n familie en goeie vrienden maar ook brieven van (Noorse) vrienden en van volkomen onbekenden, en de inzet van de Vereniging Dienstweigeraars zijn een belangrijke steun: weten dat je er niet alleen voor staat. Post is een 'uitje' zonder frisse lucht. Het helpt om uit m'n eigen gedachtenwereldje en denkpatronen te komen. Erg belangrijk.

Missen, bijvoorbeeld m'n vriendin die ik al vier maanden niet gezien heb of m'n fysieke vrijheid, kan ik me niet veroorloven. Dat kost alleen maar energie en die is schaars in de bajes. Daarentegen ben ik dankbaar dat ik goeie vrienden heb; die me steunen, die er gewoon zijn. Die geven me energie. Een duidelijk geval van 'contactlenzen' en zelfbescherming.

Zaterdag

Vandaag is de opkomstplicht officieel opgeschort. Ongeveer 182 jaar te laat. In 1814 namelijk bepaalde koning Willem I dat voortaan iedere man de sigaar zou zijn. Veel aandacht in de media, zowel radio als televisie. Vanavond in Twee Vandaag. Sipkes van Groen Links kondigt Kamervragen aan. Besier, persofficier militaire zaken van de Arnhemse rechtbank heeft het over de onrechtvaardigheid ten opzichte van degenen die wel gediend hebben, als dienstweigeraars nu een andere straf dan zeven maanden onvoorwaardelijk opgelegd krijgen (standaard en niet buiten-proportioneel, zegt hij). Kasper van de Vereniging Dienstweigeraars vraagt zich terecht af wat rechtvaardig is, als (zoals mijn lichting) slechts één op de drie dienstplichtigen daadwerkelijk werd opgeroepen en de rest kon thuisblijven. Ook de uitspraak van de Haagse rechtbank dat, gezien de opschorting van de opkomstplicht, een onvoorwaardelijke straf niet meer strookt met de maatschappelijke ontwikkelingen, wordt genoemd.

Voor mij hoeft niet iedereen totaal te weigeren (dat kan zelfs niet meer) maar het kan geen kwaad ons af te vragen wat onze verantwoordelijkheden zijn om bij te dragen aan een menselijker samenleving en hoe die verantwoordelijkheden te nemen en vorm te geven, ieder op zijn eigen wijze. Ik kan niet voor rechter spelen maar mensen met een geweten (desnoods zonder strafoplegging) schuldig verklaren, iets wat tientallen jaren met totaalweigeraars is gedaan, is de wereld op zijn kop zetten, of er nu wel of geen opkomstplicht bestaat. Gratie. Minstens! Maar ja, Justitie vindt voor iedere oplossing wel een probleem...

Zoals een beroepsleger. Een bolwerk van macht en geweld. En een excuus voor de wapenindustrie om wapentuig te blijven produceren. Daar zit de kern van het probleem. Wapens worden gemaakt om (ten slotte) gebruikt te worden, niet alleen om in de kast te zetten, ter afschrikking. Tegen wie en wanneer ze gebruikt worden, is onvoorspelbaar en oncontroleerbaar.

Een voorbeeld daarvan is Irak, weer aardig actueel de laatste dagen. Eerst proppen we Saddam Hussein vol met wapens om tegen het Kwaad in Iran te strijden. Toen hij daarna Koeweit binnenviel, keerde het zich tegen ons. Niet vanwege de zielige Koeweiti's, maar vanwege het feit dat onze olietoevoer werd bedreigd. Dat Saddam al voor hij Koeweit binnenviel de Koerden aan het uitroeien was, weerhield ons er niet van wapens aan hem te leveren. Met flinke winst uiteraard voor de wapenindustrie, die de politiek naar haar hand zet met het argument 'Winst & Werk''. De macht ligt dan ook niet bij de politiek, of dat nu links, rechts of paars is; de multinationals hebben het voor het zeggen.

Het leger als een noodzakelijk kwaad accepteren, staat een werkelijke oplossing in de weg. Kwalijke oorzaken hebben kwalijke gevolgen. Geweld is geen oplossing en al helemaal niet op de lange termijn. Al bijna veertig jaar probeert China met geweld het Tibetaanse volk en haar cultuur te vernietigen. Honderdduizenden Tibetanen zijn verdreven of worden in gevangenissen gemarteld en vernederd, maar de Tibetanen are still going strong, geweldloos: het water is harder dan de rots.

Bij de Tibetanen valt niets (materieels) te halen en we laten de boel op z'n beloop. Erger nog: China mag haar gang gaan. De politiek kan China niet tegen zich in het harnas jagen, want de Chinese afzetmarkt moet veroverd worden, zeggen de multinationals. Al zou het een regelrechte milieuramp betekenen als één miljard Chinezen gaan autorijden, gaan consumeren als wij doen, het eind van het liedje is altijd dat economische belangen voor menselijke en milieubelangen gaan. Prioriteiten. Eigenlijk hebben de Chinezen het voor het zeggen...

Postbus 51-spotjes om alkaline batterijen in andere zakjes te douwen dan gewone batterijen zijn prima en nodig, maar een werkelijke mentaliteitsverandering (het doel van die spotjes?) brengt het niet teweeg. Het blijft dweilen met de kraan open als we niet minder van die dingen gaan gebruiken. De politiek kan geen daadkrachtige besluiten nemen. Ze sluit compromissen als de CFK-uitstoot in 2006 terugbrengen naar het niveau van 1990, wat al veel te hoog was. Het is al lang geen vijf vóór twaalf meer.

Consuminderen in plaats van consumeren. Een systeem proberen te veranderen volgens de regels die dat systeem zelf heeft vastgesteld, staat iedereen vrij, maar lijkt mij niet genoeg. Net zo min als kritisch in militaire dienst gaan. Dat heeft ook geen wezenlijke veranderingen opgeleverd. Zelfs 'veranderingen' als lang haar en oorringen worden teruggedraaid. Het is als demonstreren tegen het weer: het mag, maar het helpt geen moer.

Zondag

Een ATV-dag opgenomen. Door het gebrek aan frisse lucht, zon en lichaamsbeweging (m'n gebruikelijke geestelijke energietoevoer) is het moeilijk zeven dagen per week scherp te blijven. In het weekend ben ik iets langer achter de deur vandaan: wel vijf uur, waarvan 1 uur 'lucht'. Gunst gunst. Heb wat gepingpongd en telefoongesprekken gevoerd. Verfrissend. Gedoucht, cel schoongemaakt en naar muziek geluisterd. Ik moet ergens m'n inspiratie vandaan halen: John Coltrane - A love supreme. Auto-reverse, gewend als ik hier ben aan veel van hetzelfde.

Maandag

Meer van hetzelfde. Weer ATV; muziek luisteren, mediteren: vergankelijkheid, tolerantie, mededogen. Beginner's mind: open mind - empty mind - ready mind. Goed gevoel, kan er wel weer tegen aan. Komt goed uit: kan me niet veroorloven in te zakken. In de bajes weer overeind zien te krabbelen, lijkt me geen feest.

Dinsdag

Irak wordt steeds actueler. De media hebben het over spierballenvertoon, prestige, escalatie, olie en geld, verkiezingsbelangen, raketaanvallen als speldenprikken, oorlog als gokspel. Gaat het over mensen? Een duidelijk geval van 'oplossing & probleem'.

Vandaag gevoetbald: een bruto-uur. De half gek geworden idioot die deze term bedacht heeft, verdient eenzame opsluiting. Bruto-uur: de 'reistijd' wordt van het voetballen afgetrokken. De reistijd bestaat uit het wachten op de lift om ons van de zevende verdieping naar het met vijf meter hoge betonnen muren omgeven geasfalteerde veld af te voeren. Er blijft dan een netto-uur van drie kwartier over. Ik vermoed dat Rinus Michels ooit gezeten moet hebben om tot zijn statement 'voetbal is oorlog' te komen. In dat netto-uur komen de frustraties los van een bruto-week zitten. Onder andere daarmee lijkt het regime te denken dat voldaan wordt aan de doelstellingen van het gevangeniswezen: die gevaarlijke gekken binnen de muren houden en ervoor zorgen dat ze er niet gefrustreerder uitkomen dan toen ze binnen kwamen.

Pogingen van mijn kant om met hulp van 'buiten' een bezinningscursus van de grond te krijgen om alvast in je cel je frustraties te herkennen en er misschien wat mee te doen, een cursus die al wel in de toren naast ons gegeven wordt en succesvol verloopt (minder recidivisten), zijn tot nog toe steeds gestrand. Aangezien het argument om het te weigeren niet deugt (bezuinigingen, terwijl de cursus principieel gratis is), blijf ik geheel volgens de regels verzoekbriefjes schrijven voor gesprekken met de leiding. Niet dat het ergens toe leidt, maar het is een leuke afleiding en het houdt me van de straat. Een duidelijk geval van 'demonstreren tegen het weer' en zelfbescherming.

Woensdag 4 september

Een gewone dag, waarvan je er dertien in een dozijn hebt in de bajes. Iedere dag lijkt op de vorige. Misschien dat een bepaalde gebeurtenis wel op woensdag plaatsvond in plaats van op dinsdag; het waarheidsgehalte is er niet minder om. Ik heb mezelf die dichterlijke vrijheid gegund. Dat moet me maar niet kwalijk worden genomen: het is de enige vrijheid die ik op dit moment heb.