'Hoe meer mensen erbij komen, hoe sneller de groei in welvaart'

De Amerikaanse milieueconoom Julian L. Simon houdt vandaag voor de VVD de Benedictus de Spinoza-lezing. Met Simon ontvangen de liberalen een hyper-optimistisch en controversieel wetenschapper.

DEN HAAG, 7 SEPT. “Als tien lezers van uw krant mijn verhaal geloven, mogen u en ik heel blij zijn”, introduceert Julian L. Simon (64) zichzelf. Al enkele decennia is de econoom, demograaf en milieu-deskundige eraan gewend niet te worden geloofd. Niet dat het hem deert. Als de cijfers hem maar gelijk geven. En dat doen ze, al jaren lang, zo claimt de hoogleraar van de Universiteit van Maryland.

Als aan de balie van het Haagse Des Indes-hotel een andere Amerikaanse wetenschapper de kale econoom op sneakers herkent en zijn optimisme over de voedselsituatie in de wereld blijkt te delen - “het wordt alleen maar beter” - zegt Simon: “In de academische wereld is mijn standpunt het meerderheidstandpunt geworden. Nu het publiek nog.”

Al in 1981 deed de oud-marine-officier en oprichter van een postorderbedrijfje van zich spreken met The Ultimate Resource. Vier one-liners op het kaft van de economische studie maakten meteen duidelijk wat voor vlees de lezer in de kuip had. Geen Club van Rome-achtige verhalen over teruglopende voedselvoorraden, of uitputting van energie-bronnen, ontwikkelingen waarover premier Kok juist deze week nog bezorgd toonde. Integendeel: 'Natuurlijke bronnen en energie worden steeds minder schaars. Milieu-vervuiling in de VS is afgenomen. De voedselsituatie in de wereld is verbeterd. Bevolkingsgroei heeft lange-termijn voordelen', zo stond er op het kaft.

Simon baseerde zijn stellingnames onder meer op prijsontwikkelingen. Hoe kan men beweren dat grondstoffen schaarser worden en zelfs op raken als ze in de loop van vele decennia alleen maar goedkoper zijn geworden? Aan eindigheid van olie, mineralen of andere grondstoffen geloofde hij al evenmin. Lange tijd werd alleen het land verkend. Sinds enige tijd is de zee aan de beurt die rijkdommen blijkt te bevatten die voor onmogelijk werden gehouden. En wat te denken van de maan en andere planeten?

Consumptie, door milieu-activisten en -deskundigen gewantrouwd als bedreiging van grondstofvoorraden en als bron van vervuiling, is in Simons ogen juist een aanjager van milieu-verbetering. “Consumptie stimuleert produktie en dat stimuleert weer produktiviteit. Het gebruik van krantenpapier moedigt boomplant aan voor toekomstige consumptie en stimuleert onderzoek naar de manier waarop je bomen kunt laten groeien.”

Zoveel optimisme konden de liberalen van de VVD niet zomaar laten passeren. De Leidse politiek filosoof A. Kinneging, een van de huisdenkers van de VVD, ontdekte Simon en stelde voor hem de eerste Benedictus de Spinoza-lezing te laten houden. De lezing is vernoemd naar de gelijknamige stichting die eerder dit jaar werd opgericht. Ze stelt zich ten doel het liberaal gedachtengoed in Nederland te verbreiden.

Niet alleen Simons denkbeelden en optimisme, ook zijn houding blijkt uitstekend bij de liberale missiedrang te passen. Zodra de interviewer zich in het Des Indeshotel bij hem meldt, stelt hij voor te gaan wandelen. “Mijn vrouw wordt er gek van, maar lopend praat ik nu eenmaal beter.” De wandeling leidt onder meer langs de nabij gelegen Kloosterkerk. Daar is een bijeenkomst van protestantse legerpredikanten gaande. Simon, zelf van joodse afkomst, duwt een van de predikers The Ultimate Resource in handen en zegt: “Kijk, lees dit eens.”

Simon doelt op de passage waarin hij schrijft over een ervaring uit 1969 die hem tot een geharnast tegenstander maakte van geboorteperkingsprogramma's voor de Derde Wereld. In dat jaar bezocht hij een overheidsinstelling in Washington die dergelijke programma's ontwikkelde. In de buurt van het gebouw stond een gedenkmonument ter ere van de Amerikaanse gevallenen bij de slag bij Iwo Jima in 1944. Simon herinnerde zich ooit een joodse rabbijn over diezelfde doden te hebben horen zeggen: “Hoeveel van deze gevallenen hadden een Mozart, Michelangelo of Einstein kunnen zijn?”.

Simon vertelt: “Ik dacht dat ik gek werd. Wat doe ik hier bij een overheidsinstelling die mensen in de Derde Wereld de meest intieme keuze wil afnemen die een familie maar maken kan? Hoe meer kinderen er komen, hoe groter de kans op zo'n Einstein of Michelangelo. Het grootste voordeel van de bevolkingsgroei is dat er steeds meer nuttige kennis bijkomt. Minds matter more than hands or mouths. Hoe meer mensen er door geboorte of immigratie bijkomen, hoe sneller de groei in welvaart zal zijn.” De verbouwereerde legerpredikant in de Kloosterkerk ziet geen kans zich aan deze conclusie te onttrekken.

De laatste jaren trekt Simon met zijn wetenschappelijke werken van congres naar congres en mengt zich daar onder meer in het 'economie versus ecologie'-debat: economie als bron van werkgelegenheid, maar ook als gevaar voor het milieu. “Het is helemaal niet economische groei versus ecologie, maar economie plus ecologie”, zegt Simon, om er uitdagend op te laten volgen: “Voor een schoon milieu moet je als land proberen zo snel mogelijk rijk te worden. Dan beschik je namelijk over het geld en de instrumenten om je lucht en water zo schoon mogelijk te houden. Niet voor niets bevindt de meeste vervuiling zich nu in de Derde Wereldlanden. Maar ook die zullen over honderd jaar stukken schoner zijn.”

Dat rijkdom leidt tot onverantwoordelijk en verkwistend gedrag wil er bij Simon al evenmin in. “In principe ga ik daar als econoom niet over. Ik ben alleen geslaagd als ik de keuzes voor mensen heb kunnen vermeerderen, en daarmee hun vrijheid. Hoe de mensen met die keuzes omgaan is meer iets voor dominees of politici. Zelf denk ik dat het hier niet zozeer gaat om rijkdom als wel om bezit. Geef mensen een huis of een auto, en ze gaan er over het algemeen heel verantwoordelijk mee om.”

In de lezing die Simon vandaag voor de VVD hield beleed hij nog eens zijn geloof in de onmetelijke creativiteit van de mens, en in de zegeningen van de vrije markt. “Ik wil niet zeggen dat een betere toekomst ons automatisch en zonder moeite toevalt. Die komt alleen als mannen en vrouwen met spier en geest de problemen zullen overwinnen binnen een sociaal en economisch systeem dat ze daartoe de ruimte geeft. De sleutels van dat model zijn economische vrijheid, respect voor bezit en faire en verstandige regels.”