Dwaze, bevlogen top tien

Contemporary Sociology - A Journal of Reviews, jaargang 25, nummer 3: mei 1996, Uitgave van de American Sociological Association. ISSN 0094-3061

EEN BOEK is pas invloedrijk als veel mensen die het niet gelezen hebben er een sterke mening over hebben. Aldus recensent Jeff Goodwin in het jubileumnummer van Contemporary Sociology. Dit Amerikaanse tijdschrift publiceert louter boekbesprekingen, ieder jaar zo'n 700. Het is bijzonder invloedrijk in de sociale wetenschappen en voert de ranglijst aan van meest geciteerde sociologische tijdschriften in de Social Science Citation Index. Dit jaar viert het zijn 25-jarig bestaan met de presentatie van een lijst met de tien meest invloedrijke boeken in de sociale wetenschappen.

Het is geen koele cijfermatige ranglijst geworden, maar een bevlogen top tien. Elke selectie is in feite dwaasheid, schrijft de redactie in haar voorwoord. Het selectieproces in dit nummer overtreedt alle regels die het tijdschrift normaliter hanteert. De boeken zijn de persoonlijke voorkeuren van de hoofdzakelijk uit Amerikanen bestaande redactieraad. Bovendien zijn ditmaal uitsluitend recensenten aangezocht met een sterke betrokkenheid bij een bepaald boek of auteur. Recensent Michael Burawoy bijvoorbeeld voelt zich aangetrokken tot het werk en de persoon van de arbeidssocioloog Harry Braverman. Burawoy heeft zijn grote bewondering voor de ex-arbeider Braverman nooit onder stoelen of banken gestoken. Hij beoordeelt Bravermans boek Labor and monopoly capital als een bijzondere prestatie, omdat Braverman de wereld van industrie-arbeiders zonder intellectuele opsmuk in kaart brengt. Burawoy heeft onderzoek verricht waarbij hij zelf geruime tijd achter de lopende band stond.

De redactie van Contemporary Sociology beoordeelt een boek als succesvol, indien het in de afgelopen 25 jaar zowel wetenschappelijk als maatschappelijk invloedrijk is geweest. Ze bleek opmerkelijk eensgezind over het belang van de geselecteerde boeken. Slechts een boek was omstreden: Our bodies, ourselves - a book by and for women, door 'The Boston women's health book collective'. De opname in de lijst is voor een belangrijk deel de keuze van de editor van Contemporary Sociology, Dan Clawson, die de bijdrage van feministen aan de vooruitgang van de sociale wetenschap roemt. Dit baanbrekende boek over seksuele normen mag daarom volgens hem niet ontbreken in de lijst met standaardwerken.

De boeken zijn alle verschenen in de jaren zeventig. De selectie wordt gedomineerd door Amerikaanse auteurs en door sociologen, hoewel ook psychologen, antropologen, filosofen en tekstwetenschappers zijn doorgedrongen tot de lijst. Het gaat om: Theda Skocpol, States and revolutions (1979); Harry Braverman, Labor and monopoly capital (1976); Clifford Geertz, The interpretation of cultures (1973); Pierre Bourdieu, Outline of a theory of practice (1977); Nancy Chodorow, The reproduction of mothering (1978); William Julius Wilson, The declining significance of race (1978); Edward Said, Orientalism (1978); Michel Foucault, Discipline and punish (1977); Immanuel Wallerstein, The modern world system (1976); The Boston Women's Health Book Collective, Our Bodies, Ourselves (1973).

Een aantal boeken biedt een fundamenteel nieuwe kijk op wetenschappelijk onderzoek. Zo suggereert de antropoloog Geertz om onderzoek voortaan te richten op publieke symbolen of rituelen en niet langer complete culturen minutieus in kaart te brengen. Neem een stukje cultuur, bijvoorbeeld een hanengevecht en beschrijf dat in de context van andere symbolen en sociale arrangementen in die samenleving. Deze eenvoudige aanwijzing bevrijdde vele antropologen, maar ook historici en tekstwetenschappers, van het juk om pas na tien jaar onderzoek met serieuze verklarende uitspraken te mogen komen.

Alle boeken bieden een nog altijd verfrissende kijk op de werkelijkheid. Foucault laat zien dat moderne strafmethoden zoals eenzame opsluiting nog altijd machtsmiddelen zijn met een enorm onderdrukkend potentieel. Ze mogen beslist niet beschouwd worden als pluim op de vooruitgang, aldus de Franse filosoof en socioloog. Criminologen zijn mede door zijn inzichten vrijheidsstraffen met andere ogen gaan bezien.

Chodorow heeft de rol van de vrouw van een andere dimensie voorzien. Zij nam niet langer aan dat de verzorgende capaciteiten van vrouwen voortkomen uit natuurlijke en psychische behoeften, maar kwam tot de conclusie dat het vrouwelijk zorgvermogen diep geworteld zit. Het is niet eenvoudig af te werpen door mannen van onderdrukking te beschuldigen. Vrouwen reproduceren de intimiteit die hen in hun jeugd is voorgehouden en mannen op hun beurt emotionele afstandelijkheid. Chodorow legde zo een wetenschappelijk fundament onder het onderzoek naar 'gender'-verschillen.

Uit de recensies blijkt een voorname rol weggelegd voor de sociale achtergrond van de auteur. De zwarte socioloog Wilson, afkomstig uit de middenklasse, geniet succes met zijn boek over het verdwijnen van rassenverschillen in de Amerikaanse samenleving. Hij concludeert dat de slechte positie van zwarten een gevolg is van klassenverschillen en niet van rassenverschillen. Positieve discriminatie zou dan ook alleen de beter opgeleide zwarten helpen bij het bestijgen van de maatschappelijke ladder. Wilsons boek sprak veel blanke Amerikanen enorm aan.

De recensenten van Contemporary Sociology zijn niet louter vol lof over de tien invloedrijkste boeken en hun auteurs. Recensent Aldon Morris wijst op de grote hoeveelheid kritiek die Wilson heeft ontvangen van de kant van zwarte sociologen. Die kritieken werden door blanke liberalen afgedaan als emotioneel, maar Morris wijst op de gedegen argumentatie van de zwarte critici die aantonen dat Wilson onverantwoord optimistisch is over de machtspositie van zwarten en hun toegang tot privileges.Kritische besprekingen maken van Contemporary Sociology een veel geciteerd tijdschrift. In een tijdperk waarin het welhaast onmogelijk is alle ontwikkelingen op een vakgebied bij te houden, is het lezen van kritische samenvattingen over pas verschenen boeken onontbeerlijk. Door inhoud en beoordeling van boeken hapklaar aan te bieden, draagt het tijdschrift bij aan de academische roem van auteurs. Een tekst die nauwkeurige bestudering vereist wordt nu eenmaal nooit invloedrijk.