Laatste anarchist van de Europese cinema

VENETIË, 6 SEPT. “Mijn hele leven krijg ik te horen 'Vroeger was je beter'. Dat zeiden ze zelfs bij mijn eerste film.” Jean-Luc Godard, pionier van de Nouvelle Vague en maker van meer dan vijftig films sinds A bout de souffle (1960), beantwoordde gisteren onverstoorbaar de enige kritische vraag die werd gesteld op de persconferentie naar aanleiding van zijn nieuwe film Forever Mozart. Het fragmentarische veelluik, door de regisseur getypeerd als '36 personages op zoek naar een geschiedenis', had de bezoekers van de perspremière verward achtergelaten. Dat het een film over de oorlog in Bosnië was, begreep een ieder, en ook dat er stelling werd genomen tegen de apathie van Europa. Maar voor het overige kwam Forever Mozart over als een verzameling losse scènes, met absurdistische maar doodserieuze dialogen en acteurs die geen enkele greep op het materiaal leken te hebben.

Het applaus was er gisteren niet minder om. De 65-jarige Godard is de laatste echte anarchist van de Europese cinema, en kon in Venetië rekenen op het eerbetoon dat bij zijn status hoort. De journalisten vroegen hem beleefd waarom hij de film Forever Mozart had genoemd (“Mozart is bekend, als ik voor Schönberg had gekozen, had iedereen zich afgevraagd wat die tennisser in de titel deed”); ze informeerden of de film al in Bosnië had gedraaid (“Eén keer, maar zonder ondertitels, dus niet iedereen kon hem waarderen”); en ze gaven hem de staande ovatie die eerder bij de vertoning van de film was uitgebleven.

De enige film uit het hoofdprogramma waarmee Forever Mozart te vergelijken is, ging toevallig ook gisteren in première: Brigands van Otar Iosseliani, de Georgisch-Franse regisseur die midden jaren tachtig de Speciale Juryprijs in Venetië won met Les favoris de la lune. Iosseliani's film is ook fragmentarisch en begint met beelden van een moderne stadsguerilla. Maar dit is niet Joegoslavië, maar Georgië. Voor Iosseliani is de burgeroorlog van begin jaren negentig een van de vele tijdperken uit de Georgische geschiedenis die beheerst werden door bandieten ('brigands'). In zijn film wisselen gebeurtenissen uit de middeleeuwen, uit de totalitaire jaren dertig en uit de jaren negentig elkaar af. Ze tonen het absurdisme van het geweld en de banaliteit van het kwaad (willekeurig neergeschoten burgers, folteraars die gezellig eten), in statig gefilmde scènes met weinig dialoog. Hoewel Brigands origineel begon en verraste door non-verbale galgenhumor, was hij niet spannend of veelzeggend genoeg om twee uur te boeien.