Klagende dame niet in de rede gevallen

Concert: Festival Oude Muziek: Oezbeeks ensemble Ilyas Malayev; en Farida Mohammad Ali & ensemble. Gehoord: 3 en 5/9, RASA, Utrecht. Herhaling: Mohammad Ali 6/9 (20u) en 7/9 (15u) in Rasa.

Heterofonie noemen musicologen het, het niet exact gelijk zingen of spelen van melodische frasen. Deze kunst, veel gepraktiseerd in de oude muziek van Noord-Afrika en het Midden-Oosten, heeft tot gevolg dat de muziek, in theorie eenstemmig, in de praktijk vaak veel rijker klinkt, in elk geval minder saai dan op papier.

Dat er aan deze praktijk wel een grens is, namelijk daar waar levendig overgaat in chaotisch, bewees dinsdag tijdens het Festival Oude Muziek het als septet gefotografeerde, als sextet aangekondigde en als kwintet spelende ensemble van de Oezbeekse vocalist/snarenspeler Iljas Malajev. De musici hadden stapels teksten op hun lessenaars staan, maar het was, afgaand op het klinkend resultaat, sterk de vraag of die wel gelijkluidend waren.

Ook afgezien van de groepszang is het met dit ensemble behelpen. De solostemmen zijn het allemaal nét niet. Als het in Oezbekistan zo gesteld is met de oude muziek (leider Malajev woont trouwens in Amerika) dan is het begrijpelijk dat de meeste Oezbeken hun heil liever bij popzangeres Yulduz Usmanova zoeken.

De Iraakse zangeres Farida Mohammad Ali presenteerde zich donderdag zonder tekstboek en microfoon. Toch kwam haar licht gesluierde mezzosopraan in Rasa sterk over, vooral in het zwaardere repertoire. Hoewel een tekst op papier slechts verwijtend klinkt ('Jij hebt mij ziek gemaakt/en mijn geest laten sterven'), maken dictie en intonatie duidelijk dat de 'hij' zich gedroeg als een eerste klas rotzak en dat zij zich daarbij niet zomaar neerlegt.

De begeleiding op vedel en citer is bescheiden en dat siert de twee bespelers ervan: een dame met klachten val je niet in de rede. Dat de zangeres in Blozende Wangen en andere opgewekte intermezzi minder gedijt, ligt aan de bespeler van de tabla, het Iraakse equivalent van de Noordafrikaanse darboeka. Het vel van diens vaastrommel is vesierd met een automobiel en dat verklaart misschien zijn voorkeur voor snel en luidruchtig. Dat Farida Mohammad Ali hem laat begaan spruit wellicht voort uit een taai volksgeloof dat leeft van Brabant tot Bagdad: ach, mannen, die moeten nu eenmaal elke dag een keer, anders slaat het kwaad hen in de kop.