Frankrijk en VS spelen kat en muis over kwestie-Irak

PARIJS, 6 SEPT. “Thank you for this gorgeous day in Paris”, zei Warren Christopher gisteren na een middag hard werken op het Franse ministerie van buitenlandse zaken aan de Quai d'Orsay. Het was inderdaad prettig weer, de lunch was ongetwijfeld in orde geweest, maar of Amerika's eerste diplomaat echt zo'n heerlijke dag had gehad, is de vraag.

Zonder openlijk in enige stekeligheid te vervallen waren beide bevriende mogendheden gisteren bezig met een wonderlijk spelletje van kat en muis. Het staat niet vast wie of wat de kaas was: Saddam Hussein of de Atlantische samenwerking. Of de diverse Koerden en de Saddam-getrouwe krachten veel van de diplomatieke fijnzinnigheden in Parijs zullen merken is onzeker. Zeker is dat de toekomstige Amerikaans-Europese verhoudingen in en rond de NAVO ongezien mede op het spel stonden.

In het publiciteitsspel toonden de Fransen zich het meest gespannen, terwijl de Amerikanen hun grotere behendigheid met gelimiteerde openheid niet echt konden omzetten in winst. De met Christopher meereizende Amerikaanse diplomatieke correspondenten onderwierpen zijn woordvoerder Nicholas Burns na afloop van de stilzwijgend geëindigde ontvangst van een krap uur op het Elysée-paleis aan een spervuur van cynische vragen: wilt u zeggen dat deze Franse houding - niet deelnemen aan het patrouilleren in de uitgebreide No-fly zone - een succes is, vindt u het normaal dat een bondgenoot profiteert van de door Brits-Amerikaanse inspanning bereikte grotere veiligheid in de lucht zonder er aan mee te doen, enzovoort.

Terwijl Christopher en Charette zich eerder naar het ambtspaleis van Chirac spoedden, en er nog niets over de inhoud van de gesprekken tot dan toe was gezegd, bevestigden Franse diplomaten berichten als zou Frankrijk niet alleen terughoudend hebben gereageerd op de beslissing van president Clinton om twee series raketaanvallen op Irak te doen, ter vergelding van Saddams operatie tegen een deel van de Koerden. Nee, Frankrijk had ook zijn bijdrage aan de bewaking van de No-fly-zone in het zuiden van Irak beperkt. In plaats van de 32ste breedtegraad vloog Frankrijk deze week nog maar tot de 30ste. Het bleef onduidelijk of dat sinds de eerste VS-aanvallen was gebeurd, of sinds Washington woensdag eenzijdige uitbreiding van de veiligheidszone tot de 33ste breedtegraad had aangekondigd.

Op het Elysée spraken Christopher en Chirac intussen minder dan een uur met elkaar, een deel van de tijd onder vier ogen. Minister Charette was er de rest van de tijd bij. Wat er gebeurd is blijft nog onzeker, maar bijzonder makkelijk kan het niet zijn geweest. Christopher kwam niet vrolijk naar buiten. De president liet zijn toch vooraanstaande gast niet zelf uit, terwijl hij meestal zo hartelijk is ook de tweede man van een middelgroot Afrikaans land tot het bordes en het grint te begeleiden.

Terug op de Amerikaanse ambassade had Christophers woordvoerder geruime tijd nodig om af te spreken wat hij mocht zeggen. Dat bleek vooral tevredenheid te zijn dat Frankrijk niet helemaal uit de operaties Provide Comfort en Southern Watch was gestapt. State Department-woordvoerder Burns kon niet zeggen of de Amerikanen de gedeeltelijke Franse terugtrekking uit de No-fly-zones ook zelf hadden waargenomen: “Vraagt u het de Fransen, die zitten hier in Parijs.” Het Pentagon bevestigde later dat de Fransen zich inderdaad gedeeltelijk hadden teruggetrokken.

Voor Frankrijk was de dag van gisteren het hoogtepunt in een gedurfde diplomatieke strategie om tijdens de Golfoorlog verloren aanzien bij een aantal Arabische landen te herwinnen zonder het westelijk bondgenootschap onverantwoord onder druk te zetten. Het is aannemelijk dat de Amerikanen de druk op Parijs flink hebben opgevoerd. Waarschijnlijk beet Christopher na afloop de punt van zijn tong af om irritaties te verbergen. In de loop van de week lijken de signalen uit Parijs niet altijd even duidelijk te zijn geweest over wel of niet meevliegen en tot welke breedtegraad. Belangrijker voor Washington is dat Frankrijk niet openlijk uit de Irakese boot valt, en vooral dat het in december weer een stap dichter naar normalisering van zijn NAVO-lidmaatschap zet. Het zal Christopher gisteren ten overvloede duidelijk zijn geworden dat Parijs nooit een echt normaal lid zal worden.

En overigens ligt de eerste zorg van de regering-Clinton buiten Europa, namelijk in eigen land. Christophers reis was er een van uitleggen en overtuigen. In de wandelgangen werd zijn grootste preoccupatie waarschijnlijk goed samengevat door een hoge Amerikaanse functionaris die zei: “Heus, de beslissing van Clinton was precies het zelfde uitgevallen als Saddam de Koerden twee weken na de presidentsverkiezingen had lastig gevallen.”