Fatale invloed van het hogere

Rodrigo Rey Rosa: Wat Sebastiaan droomde. Uit het Spaans vertaald door Paul Menken. Menken Kasander & Wigman, 195 blz. ƒ 37,50

Van de Guatemalteekse schrijver Rodrigo Rey Rosa verschenen vorig jaar twee langere verhalen in een Nederlandse vertaling. Ze overtuigden door de trefzekere wijze waarop ze met weinig woorden een maximum aan sfeer wisten op te roepen.

Datzelfde is het geval met de nu vertaalde novelle Wat Sebastiaan droomde en de drie korte tot zeer korte verhalen (een daarvan eerder een impressionistische mijmering) die daaraan ter completering zijn toegevoegd. Korte zinnen en een elliptische manier van vertellen in beknopte, bijna filmische scènes waartussen veel ongezegd blijft, geven ook deze bundel een grote vaart.

Soms overspeelt Rey Rosa zijn hand en wordt de lezer met wel erg weinig informatie van episode naar episode gejaagd, zonder dat de opgeroepen vragen en raadsels allemaal een bevredigend antwoord krijgen.

De onontkoombaarheid van hogere machten speelt in het proza van Rey Rosa een overheersende rol.

In zijn eerdere dubbelverhaal 'Bomengevangenis/ De schepenlichter' hadden die machten het moderne, maar daarom niet minder sinistere gezicht van totalitaire regimes zoals de geschiedenis van Latijns-Amerika er zovele kent. Deze nieuwe bundel zoekt die macht eerder in het aloude: de mythische noodlotskracht van gebruiken en devoties, waarvoor Rey Rosa graag op de Maya-traditie van zijn geboorteland teruggrijpt. Vlak onder de oppervlakte van het moderne leven oefenen die in deze vertellingen nog altijd een fatale invloed uit.

Zo wordt in een van de korte verhalen een christelijke pater die zich tegen deze machten verzet in hun naam ten offer gebracht. En in de titelnovelle levert de jonge Sebastiaan, gedreven door een zeer moderne dierenliefde, een taaie strijd tegen de traditionele jagers op zijn land, waarvan hij er ten slotte een achter de tralies weet te krijgen. Maar daarvoor heeft hij wel zijn toevlucht moeten nemen tot een minne list en dat maakt zijn triomf tot een Pyrrusoverwinning, waarmee hij zijn eer en de aanvankelijke sympathie bij de lezer verspeelt.

Dit maakt Rey Rosa, die zich in het hele verhaal aan Sebastiaans zijde schaart, heel subtiel duidelijk. Het laatste woord is tenslotte voor de jager, die - zoals hij zelf zegt - nu eenmaal niets anders kan dan jagen. Zo wordt hij, op de valreep van het verhaal, de eigenlijke tragische held van het conflict, dat alleen maar verliezers kent.