Een gewoon gezin in Noord-Ierland

Deirdre Madden: One by One in the Darkness. Faber & Faber, 181 blz. ƒ 47,20

Duizenden jonge Noordieren die in Londen wonen en werken zullen doodsbenauwd zijn als ze hun geliefden voor het eerst meenemen om hen voor te stellen aan hun land en hun familie. Behalve de vooroordelen zijn daar als obstakels eerst de angstaanjagende militaire check-points op de weg, en vervolgens de meestal religieuze familie. De in Engeland zeer gewaardeerde Ierse auteur Deirdre Madden koos drie zusters om haar visie op de Ierse Kwestie te belichten.

Eén zuster is bijzonder geslaagd als fotomodel en modejournaliste. Ze noemt zich Cate in Londen en Kate als ze naar huis komt en blijkt aan het begin van de roman zwanger van een man die er verder niet toe doet. Ze wil het kind houden en is van plan haar innig geliefde katholieke moeder en haar twee zusters te confronteren met haar onorthodoxe kinderwens. Net als zijzelf zijn haar twee zussen nogal clichématige types: de jongste is één en al opoffering voor moeder en wil de lieve vrede bewaren; de ander - de slimste van de drie - is een linkse advocate die de verdediging van IRA-terroristen op zich genomen heeft. Ze doet dat met gemengde gevoelens omdat haar vader, een onschuldige hardwerkende burger, rücksichtslos is vermoord door religieuze terroristen.

De drie zussen en hun moeder - een onderwijzeres die in haar ambitie gefrustreerd werd door huwelijk, kinderen, religie en de benepen jaren vijftig - hebben mede als gevolg van de gewelddadige dood van de vader een ongewoon sterke emotionele band met elkaar die ze onderhouden door telefoongesprekken en brieven. Die band is iets om jaloers op te zijn, de achtergronden ervan allerminst.

Deirdre Madden schildert nogal expliciet de fnuikende invloed van een soepele opvoeding in een door religieuze twisten verscheurd land, waarin een verkeerde daad of een nalatigheid verschrikkelijke gevolgen kan hebben. Boeiend is dat ze koos voor een politiek niet-betrokken gezin, dat ongewild op de vreselijkste manier betrokken raakt. De terroristen die in haar roman voorkomen, zitten gevangen en zijn overgeleverd aan de veel te lieve behandeling van het advocatencollectief.

Maddens roman One by One in the Darkness geeft een idee van de positie van een gewoon katholiek gezin in Noord-Ierland tijdens de Troubles eind jaren '60 en gedurende de geëmancipeerde jaren '90, toen een ontwikkelde katholieke middenklasse vaste voet had gekregen in en buiten het land. In de passages die een naïeve jeugd schetsen, legt Madden het af tegen Roddie Doyle. Wel roept ze een indringend gevoel op van de onontkoombaarheid van een keuze voor een generatie die eigenlijk al ver af staat van de kwesties waar de burgeroorlog ooit om is begonnen.