Astronomen op een voetstuk geplaatst

Arno Langkavel: Astronomen auf Reisen wiederentdeckt. Theodor Thoben, 223 blz. geïll., ƒ 38,90

Astronomen genieten in het algemeen geen grote bekendheid. Dat geldt niet alleen voor de levenden, maar ook voor hen die het tijdelijke al lang voor het eeuwige hebben verwisseld.

Deze onbekendheid ligt voor een deel aan het feit dat sterrenkunde een wetenschap is die buiten het dagelijks leven staat. Of er nu wel of geen bacteriën op Mars hebben geleefd, het verandert niets aan het feit dat er iedere maand een heleboel rekeningen moeten worden betaald - om maar eens een van onze zorgen te noemen.

Die onbekendheid van astronomen valt ook op als men historische stadswandelingen maakt. Wie is tijdens zo'n rondwandeling - in binnen- of buitenland - wel eens op het geboorte- of woonhuis, of de gedenk- of grafsteen van een astronoom gestuit? Herinneringen aan schilders, dichters en componisten zijn in overvloed te vinden en natuurlijk wordt op menige plek aangegeven waar Napoleon heeft vertoefd, maar astronomen schitteren door afwezigheid.

Nu is er een boekje verschenen dat in deze omissie voorziet. Het unieke werkje is een naslagwerk voor standbeelden en gedenk- en grafstenen van astronomen of anderen die zich op astronomisch gebied verdienstelijk hebben gemaakt.

In totaal gaat het om 95 personen, hoofdzakelijk in Westeuropese landen. De samensteller - een Studiendirektor aan een gymnasium in Löningen - heeft alle gedenkteken bezocht en gefotografeerd, wat hem veel geld heeft gekost. 'Ik heb het dan ook mede gemaakt uit onvrede', laat hij weten.

In het tekstgedeelte wordt bij elke astronoom summier iets over zijn - vrouwen ontbreken - leven en werk verteld en worden de lokaties beschreven waar de gedenktekens te vinden zijn. De afbeeldingen staan in het tweede deel. Soms treft men op de desbetreffende lokatie ook het geboorte- of woonhuis van de astronoom aan, de sterrenwacht waar hij heeft gewerkt, of het museum dat aan hem is gewijd.

De meeste gedenktekens, 72 in totaal, bevinden zich in Duitsland.

Engeland staat met tien gedenktekens op de tweede plaats en in de andere landen is het aantal bekende gedenktekens van astronomen op de vingers van één hand te tellen. De samensteller houdt zich aanbevolen voor aanvullingen.

Nederland heeft één astronomische gedenksteen: die van Jan Hendrik Oort (1900-1992) in Franeker. Dat maakt dat in ons land de 'achterstand' van astronomen wel met meest duidelijk aan het licht treedt.

Waar zijn de gedenktekens van Kaiser, Nijland, De Sitter en Kapteyn, om maar enkele andere groten uit onze astronomische geschiedenis te noemen? Langkavel heeft ze niet kunnen vinden, hoewel hij ook in Nederland vele malen heeft rondgespeurd en rondgevraagd. 'Van Kapteyn is niet eens bekend waar hij is begraven', schrijft hij en voegt er aan toe 'dat de onwetendheid van plaatselijke autoriteiten en omwonenden vaak schokkend is'.