Westen had geen keus in Joegoslavië

In zijn column 'Geconditioneerde reflex' (21 augustus) spreekt H.J.A. Hofland zijn ergenis uit over de Westerse politiek inzake ex-Joegoslavië. De Joegoslavische ramp heeft zich volgens hem dankzij een “laffe en kortzichtige (Westerse) politiek kunnen voltrekken”.

Nu is het gemakkelijk aantoonbaar dat het Westers optreden inzake Joegoslavië niet altijd heeft uitgeblonken door intelligentie en doortastendheid. Het is ook niet moeilijk daarbij een indrukwekkende reeks grote en kleine Westerse blunders op te noemen. Maar daarnaast blijft het verstandig enige realiteiten in het oog te houden.

Ik betwijfel of het Westen, ook bij een actiever en doortastender beleid, de oorlog in Joegoslavië had kunnen voorkomen. Joegoslavië was in 1991 morsdood en de geschillen tussen de republieken waren onoverbrugbaar groot. Milosevic cum suis streefden naar een Groot-Servië, iets dat eigenlijk voor alle andere republieken behalve Montenegro onaanvaardbaar was. Hoe had het Westen zich toen moeten opstellen? Het enige dat het ongezonde Servische en Kroatische nationalisme wellicht had kunnen bevredigen was de verdeling van Bosnië, uiteraard tegen de wil van de moslims in. Maar daarmee had het Westen nooit akkoord kunnen gaan.

Het uitbreken van de oorlog had het Westen dus waarschijnlijk alleen kunnen voorkomen door al vóór de gevechten 100.000 militairen naar Joegoslavië te sturen. Maar zulke dingen gebeuren nu eenmaal niet in een toestand van vrede.

Toen de gevechten uitbraken, stonden de Westerse staten voor een groot dilemma. Nogmaals, wat ze deden, in EU- en VN-verband, was vaak niet doordacht en onvoldoende. Maar wat had dan wel moeten gebeuren? Een grote NAVO-macht die met geweld en risico's voor de levens van eigen militairen een regeling had opgelegd? Een regeling waarmee de Serviërs, Kroaten enzovoort het niet eens waren geweest, hoe redelijk hij er voor Westerse begrippen ook uitzag? Hoe lang hadden we er dan zonder een politieke oplossing en met risico's voor eigen levens moeten blijven zitten? Nee dus.

Nu kun je wel zeggen: als het Westen meer daadkracht had opgebracht, hadden de Joegoslavische volken zich wel geschikt. Maar in zo'n situatie geldt hetzelfde als wat nu voor Dayton opgaat. Dat wil zeggen dat de Serviërs en Kroaten hadden gewacht tot het moment waarop het Westerse geduld op was, om dan toch te bereiken wat ze eigenlijk wilden.